Wibautstraat 150. Wijwater voor de Volkskrant

Vier trompettisten in oud-Hollandse kleding bliezen erop los en talloze ballonnen gingen de lucht in. KVP-Mminister Pieter Bogaers knipte het lintje door. De opening van het Volkskrant-gebouw was een feestelijke én een belangrijke gebeurtenis voor katholiek Nederland.  

“Het dagbladpaleis is opgebouwd uit grote elementen van sterksprekende banden en blokken, waarmee naar een plastische integriteit van het geheel werd gezocht”, oordeelde het Algemeen Handelsblad na de officiële opening van het Volkskrant-gebouw op 25 september 1965, zonder overigens de naam van de architect te noemen. Dat was Evert Kraaijvanger, in samenwerking met zijn schoonzoon Chris en zijn jongere broer Herman. De laatste zei in de speciale editie die rond de opening verscheen: “Ik vind het een krachtig, simpel gebouw dat uitdrukking geeft aan het karakter van de Volkskrant.” De geestelijk adviseur van het Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV), rector M.J. Doesburg, had de woensdag ervoor het gebouw overigens al en petit comité traditioneel met wijwater ingezegend.  

Het idee om de zeven bouwlagen te bekleden met 1,6 miljoen witte tegeltjes kon echter niet iedereen bekoren en leidde tot de minder vleiende bijnaam Sportfondsenbad. Meer bewondering oogstte de nieuwe, 32 meter lange Zwitserse pers, die 180.000 kranten per uur kon drukken – per druknacht 50.000 kilo papier. Op deze modernste rotatiepers van Nederland werd de ochtend erna Het Parool gedrukt, waarvan de redactie sinds de zomer van 1964 ook aan de Wibautstraat was gevestigd. De bouwkosten van bijna f 20 miljoen waren opgehoest door het NKV, de eigenaar van de krant.

Gangmaker 

De Volkskrant begon als weekblad in 1919, voordat het van 1921-1941 als dagblad verscheen, eerst in Den Bosch en vervolgens in Utrecht, maar had als spreekbuis van de katholieke arbeidersbeweging geen hoge vlucht genomen. Na de bevrijding was de krant heropgericht en had zich in gebouw Concordia genesteld aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Onder de bevlogen hoofdredacteur Joop Lücker sloeg de Volkskrant haar vleugels uit door goede medewerkers aan te trekken, nieuwsberichtgeving voorop te stellen en faits divers en humor ruim baan te geven. De krant bleef politiek loyaal aan de KVP, maar keerde zich tegen de hokjesgeest dat alleen de eigen denominatie de wijsheid in pacht had. Politiek tekenaar Opland (pseudoniem van Rob Wout), geen katholiek en medewerker van De Groene, kon in de Volkskrant zijn gang gaan.  

Concordia werd te klein. Op 6 december 1962 sloeg burgemeester Gijs van Hall de eerste paal op het bouwterrein aan de Wibautstraat. De grond was zo stijf bevroren dat het bij een symbolisch houten paaltje bleef. Door de strenge winter liep de bouw ook meteen achter op de planning, tot wanhoop van directeur Jan Grundmeijer, de grote gangmaker achter de nieuwbouw. Hij kreeg ook nog te maken met tegenwerking van hoofdredacteur Lücker, die zich met alles bemoeide en daarom medio 1964 moest vertrekken. De meerderheid van de redactie was het daarmee eens, want door zijn grillig personeelsbeleid en dictatoriaal optreden had hij zich niet populair gemaakt. Meespeelde ook dat Lücker de rechtse koers van de KVP steunde, waarmee het NKV steeds meer moeite had. Zijn vrienden zaten bij de partijtop, niet bij de vakbeweging.

Expansie 

De verhuizing van de Nieuwezijds Voorburgwal naar de Wibautstraat moest plaatsvinden vóór 1 januari 1965, omdat het contract met De Telegraaf, waar de krant gedrukt werd, dan zou aflopen. Met de nodige moeite lukte dat: de verhuizing vond plaats tussen kerst en nieuwjaar. De krant kwam dus al driekwart jaar uit de Wibautstraat vóór de officiële opening. Als het aan Lücker gelegen had, was de ingang aan de zijkant van het gebouw gekomen, aan de bescheiden Gijsbrecht van Aemstelstraat. Een adres dat volgens hem bij de katholieke lezer beter in de oren zou klinken dan de naar een rode wethouder genoemde Wibautstraat. 

De commissarissen en de nieuwe hoofdredacteur Jan van der Pluijm besloten de onderkop – Katholiek Dagblad voor Nederland – te schrappen. Die nadruk op de katholieke identiteit stond een verdere expansie van de krant zowel commercieel als ideëel in de weg. Het bisschoppelijk Mandement uit 1954 (dat katholieken verbood lid te zijn van rode organisaties) was herroepen, wat ruimte gaf om de kwaliteitskrant ook buiten eigen kring te verspreiden. De officiële opening was daar een goed moment voor.  

Benauwenis dat door deze ingreep abonnees zouden opzeggen, was er wel. Het aantal opzeggingen viel mee: niet meer dan tien. Voor trouwe lezers was het wel even wennen dat op katholieke feestdagen als Maria Hemelvaart de Volkskrant gewoon verscheen. Naarmate de krant inhoudelijk progressiever werd, verdween de katholieke achtergrond uit de kolommen. De visrecepten in de kookrubriek op vrijdag hielden het nog het langst het vol.

Passaat 

Tot 2007 zat de redactie in de Wibautstraat. Gedrukt werd daar al lang niet meer. In 1987 was er overgestapt op de nieuwe pers in het Parool-gebouw en sinds 2000 wordt de krant gedrukt in nieuwbouw op Industrieterrein Amstel II. Het voormalige krantenpaleis is nu een broedplaats voor creatievelingen alsmede een goedkoop hotel. Het enorme logo van de krant boven aan de gevel is nog deels voor dit Volkshotel gebruikt. Het journaille zit tegenwoordig samen met de collegae van Het Parool en Trouw in het INIT-gebouw op het Werkspoorterrein op Oostenburg. Samenwerking was er al sinds 1968 in de Perscombinatie, later aangevuld met uitgeverij Meulenhoff. Daarmee was de band verbroken tussen de krant en het NKV (dat in 1981 met het NVV fuseerde tot FNV.) De drie kranten zijn inmiddels onderdeel van DPG, voortgekomen uit het Belgische Hoste, uitgever van Het Laatste Nieuws. 

Het Volkskrant-gebouw had zijn voor- en nadelen. Ruimte en licht in overvloed en een kantine (die ontbrak in het gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal). Én een café in de buurt – Hesp aan de Weesperzijde – dat aantrekkelijker was dan De Koningshut in de Spuistraat, dat de journalisten van de Volkskrant eerder frequenteerden. (Café Scheltema werd gemeden, want daar zaten de heidenen van het Handelsblad.) Een nadeel was dat de ramen niet open konden. Het was er te warm of te koud en een muffe wind – de ‘Volkskrantpassaat’ – teisterde op gezette tijden het journaille. “Een gebouw kan vreselijk zijn”, schreef oud-redacteur Erna van den Berg in het boek Adieu Wibautstraat. “Maar als je er met leuke mensen werkt, doet het er niet zoveel toe. En pret hadden we er volop, dat is zeker.”   

Marius van Melle & Maarten Hell

Septembernummer 2021

Delen:

Buurten:
Oost
Editie:
September
Jaargang:
Rubriek:
Hier gebeurde het