Wat was dit eerst: Amstelveenseweg 260-266

Wandelend door het Centraal Station van Leiden besef ik weer hoezeer wij het in Amsterdam getroffen hebben.

Ook hier zijn monumentale stations gesloopt, maar er zijn een paar mooie bewaard gebleven. ‘Leienaren’ met heimwee naar het oude Leidse treinstation Heerensingel, in gebruik van 1912 tot 1936, dat in 1966 zonder pardon werd afgebroken, adviseer ik een enkeltje Amsterdam.

Daar staat namelijk sinds 1915 een kopie van station Heerensingel, in spiegelbeeld: het Haarlemmermeerstation. Het was lang het kopstation van de Haarlemmermeerlijn, die Amsterdam rechtstreeks verbond met Aalsmeer en Uithoorn. De gelijkenis is niet toevallig. Het verdwenen Leidse station werd ontworpen door K.P.C. de Bazel, die ook het ontwerp maakte voor het Amsterdamse equivalent. Aanvankelijk werd dit Station Willemspark genoemd, maar sinds 1933 heet het station Haarlemmermeer.

Voor reizigers lag het Haarlemmermeerstation, zoals het in de wandeling genoemd werd, veel gunstiger dan het Amstelstation. Een kleine 20 jaar liep alles nog op rolletjes. Maar al vóór de Tweede Wereldoorlog ondervond het spoor zó veel concurrentie van de nieuwerwetse autobus, dat het spoorwegnet door de Haarlemmermeer flink werd ingekrompen. In 1950 werd de (passagiers)dienst definitief gestaakt. Het goederentransport ging wel nog door.

Dankzij dit voortgezet gebruik en onderhoud, kon de Elektrische Museumtramlijn Amsterdam (EMA) op 20 september 1975 een stuk van de baan gaan gebruiken. De historische trams rijden sindsdien elke zondag in het zomerseizoen naar Amstelveen en terug. Nog geruime tijd diende de stationswachtkamer als kantine voor buschauffeurs en was er een kapsalon, terwijl de twee bovenwoningen waren gekraakt. Nadat de NS het pand hadden overgedaan aan stadsdeel Oud Zuid, kregen de krakers hun huurcontract.

De EMA mocht in 1982 zijn intrek nemen in de stationshal en later ook in de kappersruimte. De cafetaria was vaker dicht dan open, behalve op zondag, want dan reden de ouwe trams en was er Mokumse muziek.

Monument werd het pand in 1998 toen restaurant/café Prins H in de stationsrestauratie kwam. Grootscheepse restauratie volgde. De bovenwoningen en de ontvangstruimte in het station kwamen in 2000 aan de beurt, net als de buitenkant.

Vanaf 2009 staat er heel wat te gebeuren achter het station. Dan lopen de contracten af met de eigenaren van de barakken op het sjofele Havenstraatterrein. Daarmee komen een paar kostbare hectaren vrij, die het stadsdeel waarschijnlijk laat volbouwen.

Dat zou toch jammer zijn, want Amsterdamse vervoersfanaten zien er liever een spannend museum verrijzen met loopbruggen boven trams en het eerste bewaarde metrostel. Het Haarlemmermeerstation vormt de entree. Voordat de Leienaren komen moet alleen de gerestaureerde stationsklok op de luifel. De Museumtramlijn durft dat nog niet, uit angst voor vandalisme.

Tekst: Rachida Azough
Foto: Ton van Rijn/Stadsarchief Amsterdam
April 2006

Delen:

Buurten:
Zuid
Dossiers:
Architectuur
Editie:
April
Jaargang:
2006 58
Rubriek:
Wat was dit eerst
Tijdperk:
1900-1950