Voorproefje Zomernummer: In 1896 verscheen de eerste kaart voor ‘wielrijders’ in Amsterdam

Niks nieuws onder de zon: in het laatste kwart van de 19de eeuw werd de fiets al een plaag voor de drukke binnenstad genoemd. Rijwielimporteur Johan Koopmans gaf een kaart uit om het drukke fietsverkeer in goede banen te leiden.

De oudste berichten over fietsen en fietsers in Nederland dateren uit 1869. Er waren enige heren in Utrecht die er “aardigheid in hadden” met een ‘vélocipède’ uit rijden te gaan, wat leidde tot ongelukken – en de kranten schreven erover. In mei 1869 berichtte de Nieuwe Rotterdamsche Courant bijvoorbeeld dat “een jongmensch, met eene vélocipède rijdende, in het water van den Schiedamschen Singel [is] gevallen”.

In de jaren tachtig van de 19de eeuw werd de fiets belangrijk verbeterd: ten eerste in de aandrijving door middel van een ketting en ten tweede door het gebruik van opblaasbare rubberbanden. Een frame van holle buizen in plaats van gietijzer maakte de fiets ook nog veel lichter. Na deze innovaties van de Engelse uitvinder John Kemp Starley (1854-1901) en de Schot John Boyd Dunlop (1840-1921) – van de banden – had de fiets min of meer zijn definitieve model gekregen. 

De succesvolle introductie van het nieuwe vervoermiddel had zijn weerslag op het weggebruik. Net zoals nu in Amsterdam en Utrecht werden ‘trapwielers’ destijds een plaag genoemd, compleet met klachten over roekeloos rijgedrag van de jeugd en waarschuwingen voor ongelukken. Het kantongerecht van Groningen veroordeelde in augustus 1869 voor het eerst drie personen omdat zij “met een vervoermiddel (vélocipède) een openbaar voet- of wandelpad in deze gemeente hebben betreden”. In de Arnhemsche Courant van 27 april 1872 klonk gemopper op het “heirleger van vélocipèdisten” in de stad: “Het gebruik maken van dit voertuig begint een ware manie te worden, onder ouderen zoowel als jongeren. Voor velen is echter de verbazende hoeveelheid dezer trapwielers op den openbaren weg een ware plaag. Ook zijn betreurenswaardige ongelukken daarbij geene ongewone zaak; hedenmiddag toch had binnen korten tijd een tweede ernstige verwonding plaats, daar een der jeugdige vélocipèdisten op gevaarlijke wijze zijn been brak.” De overheid diende regels uit te vaardigen die “het gebruik maken van vélocipèdes op de wandelingen en den openbaren weg beperkten, ten einde verdere ongelukken en onaangenaamheden te voorkomen”.

 

Het hele artikel lezen? Je vindt het in ons zomernummer. 


Dit nummer niet missen? Word voor donderdag 20 juni 16:00 abonnee, dan ontvang je het thuis.
Profiteer van 50% introductiekorting én welkomstcadeaus

MELD JE NU AAN!

 

Beeld: Fietskaart. Collectie Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam

Juli/Augustusnummer 2019
Delen: