Stad in as. De stadsbrand van 1421

Op 13 april 1421 legde een enorme vuurzee Amsterdam in de as. De brand kwam niet als een verrassing, maar stortte veel stadgenoten wel in het verderf.

Iedereen in middeleeuws Amsterdam hield er rekening mee dat het ooit zou gebeuren: een grote brand die alles in vlammen liet opgaan. De huizen waren net zo goed als de koggeschepen nog allemaal van hout, dat zeker in periodes van droogte een willige prooi van de vlammen was. De rieten daken waren regelrechte toortsen, die aangewakkerd door de wind binnen een mum van tijd een vonkenregen over de hele stad konden verspreiden.

Tal van steden werden in de middeleeuwen getroffen door stadsbranden. In Holland onder meer Alkmaar (1328), Dordrecht (1332, 1338) en Haarlem (1347), verder weg Amersfoort, Utrecht en Deventer. Ook Amsterdam had het al eens beleefd. Een akte uit 1321 spreekt van “dien brande van Aemstelredam”, wat wijst op een grote brand, die meer dan enkele huizen trof.

Over deze vroegste stadsbrand weten we verder niets, maar we moeten ervan uitgaan dat hij veel indruk heeft gemaakt. En we bespeuren bij de middeleeuwse Amsterdammers het bewustzijn dat het op een dag wederom mis zou gaan. Iedereen hield er rekening mee, iedereen moest dagelijks met het brandgevaar leven. Er lijkt een soort gelatenheid over te hebben bestaan.

We vinden er in 14de- en 15de-eeuwse documenten dan ook regelmatig verwijzingen naar: bij het afsluiten van een contract voor de erfpacht werd soms gezegd dat die overeenkomst zou gelden “totten naesten brande toe”, dus tot de eerstkomende brand! Al in 1348 kwam deze formulering voor, die ook daarna nog regelmatig opduikt. De Amsterdammers lijken te hebben geanticipeerd op een komende stadsbrand, in het besef dat die onvermijdelijk was en het hele leven – ook de ruimtelijke ordening van de stad – volledig overhoop kon gooien.

Verder lezen? U vindt dit verhaal in ons komende Aprilnummer.

Dit nummer niet missen, maar nog geen abonnee?

Word abonnee

Ook leuk als cadeau!

 

Beeld: Collectie Stadsarchief Amsterdam

Ontdek Ons Amsterdam

Wil jij alles weten over de fascinerende geschiedenis van Amsterdam?

Meld je aan Arrow right Geef cadeau Arrow right
Delen:

Buurten:
Centrum
Editie:
April
Jaargang:
Rubriek:
Verhaal
Tijdperk:
Middeleeuwen