Opgesloten tussen muur en wal

Rond 1600 lag er een dubbele ring van verdedigingswerken om Amsterdam, want binnen de nieuwe vestingwal bleef de laatmiddeleeuwse stadsmuur van 3150 meter lang nog jaren overeind staan. Volgens architectuurhistoricus Jaap Evert Abrahamse had het stadsbestuur daarvoor geen strategische motieven, maar was de sloop van de oude vestingwerken duur en ingewikkeld.

Een van de problemen was de verhuur van de torens en van de bogen waarop de brede weergang van de vestingmuur rustte. De verdedigingstorens deden dienst als kruitopslag, dienstwoning of bedrijfsruimte, terwijl de bogen werden verhuurd als woon- of opslagruimte. Het stadsbestuur had de bogen al eerder willen laten dichtmetselen, omdat de daar gevestigde privaten en varkensstallen voor stankoverlast zorgden.
Toen de stadsmuur gesloopt werd, moesten alle beesten, bedrijven en bewoners alsnog vertrekken; waarschijnlijk verhuisden zij naar achterbuurten zoals de Ridder- en Jonkerstraten. Andere Amsterdammers profiteerden juist ervan. Zoals de bewoners tussen de oude en de nieuwe verdedigingswerken: zij zaten na sluiting van de poorten immers opgesloten in hun eigen buurtje. Amsterdammers die percelen bezaten grenzend aan de binnenzijde van de ommuring, zouden een fraaier uitzicht hebben op de breedste grachten. Bovendien werden hun huizen beter bereikbaar doordat zij een kade in plaats van een muur voor de deur kregen.
Een door het stadsbestuur samengestelde ‘projectgroep’ boog zich over de sloopwerkzaamheden. De sloop werd gefinancierd uit een bijdrage van de particuliere grondeigenaren die er baat bij hadden, zoals de bewoners van de Stromarkt wier uitzicht werd belemmerd door de oude muur. Het karwei duurde enkele jaren; nog in 1613 stond bij de Regulierspoort een klein stukje muur overeind. Materialen werden verkocht of verwerkt in nieuwe bouwprojecten, zoals de aanleg van sluizen en bestratingen. Er kwam een ontzagwekkende hoeveelheid bak- en natuurstenen beschikbaar, waarmee onder meer de Zuiderkerk werd gebouwd. Andere stukken steen kwamen terecht in stadsgebouwen en in huizen van particulieren. Zo leefde de middeleeuwse vestingmuur voort in de stadspaleizen van de Gouden Eeuw.


JAAP EVERT ABRAHAMSE, VAN VARKENSKOTTEN NAAR STADSPALEIZEN. DE SLOOP VAN DE MIDDELEEUWSE STADSMUUR EN ZIJN RUIMTELIJKE EFFECTEN, MAANDBLAD AMSTELODAMUM 99-1 (2012) 3-16.

Maarten Hell, Juni 2012

FotoL Dirk van Hasseltssteeg 8-14 - Opgraving oude stadswal. Sleuf haaks op de steeg. Zichtbaar zijn ophogingslagen en vloerniveau's van een 14e eeuws huis met stenen schouw.

Kransberg, Doriann - Collectie Stadsarchief Amsterdam: foto's eigen fotodienst  - 9 februari 1994

 

Delen:

Buurten:
Centrum
Dossiers:
Archeologie Architectuur
Tijdperk:
1600-1700

Gerelateerd

Kapel Heilige Stede was in 1520 gereed
Kapel Heilige Stede was in 1520 gereed
Bouwen & slopen 1 maart 2008
Weer een stukje ‘Kolkkasteel’ erbij!
Weer een stukje ‘Kolkkasteel’ erbij!
Verhaal 1 april 2006
Amsterdam Historisch Museum vernieuwd
Amsterdam Historisch Museum vernieuwd
Verhaal 1 december 1999