Mystieke sjoel in het Rembrandthuis

De Amsterdamse Jodenbuurt telde vele huissjoeltjes. Klein en intiem. Zo begon groothandelaar Jochem Spitz er rond 1870 een in het latere Rembrandthuis. Er hing een mystieke sfeer. En er werd extatisch gedanst.

Een gebedsstandaard met drie gebedenboeken. Op de achtergrond twee portretten en een kaart van ‘Eretz Yisrael’ (Land van Israël)*, met de verdeling volgens de twaalf stammen. Elias Spitz, diamantklover en amateurschilder, maakte dit eenvoudige schilderijtje van een sjoeltje in het huis waar hij op 20 mei 1874 geboren was, het Rembrandthuis aan de Jodenbreestraat. Het dateert van vóór 1906, toen de gemeente het historische pand kocht, dat een jaar later werd overgedragen aan de pas opgerichte Stichting Rembrandthuis.

KLeine huissynagogen waren talrijk in de Jodenbuurt

Het sjoeltje was gesticht door zijn grootvader, de Joodse groothandelaar in “horlogien en fournitouren” Jochem Izak Aron Spitz, die het huis in 1862 had gekocht. Hij bewoonde met zijn gezin het rechterdeel en voerde zijn bedrijf in het linkerdeel. De gebedsruimte was op de tweede verdieping aan de straatzijde rechts en werd na zijn dood vijf jaar later door de familie voortgezet. 
Kleine huissynagogen waren talrijk in de Jodenbuurt. Veel Joden kwamen iedere week, vaak zelfs elke dag, met gelijkgestemden bijeen in de intieme sfeer van kleine huis- en verenigingssjoelen. De plaatselijke parnassiem (bestuurders van de Joodse gemeente, red.) werkten dit soort sjoeltjes tegen; in 1827 vaardigde het Joodse Kerkgenootschap zelfs een verbod uit. Met steun van de minister van Eredienst kon zo bijvoorbeeld de huissynagoge van de invloedrijke Herschel Lehren (1784-1853) aan de Nieuwe Keizersgracht worden gesloten. Maar sinds in 1848 de scheiding tussen Kerk en Staat in de Grondwet was vastgelegd, behoorde staatsinmenging in godsdienstige zaken tot het verleden. Jochem Spitz, en met hem vele anderen, werd geen strobreed (meer) in de weg gelegd bij de uitvoering van huiselijke gebedsdiensten.

Het volledige artikel lezen? Je vindt het in ons maartnummer.

Word abonnee van Ons Amsterdam en profiteer van introductiekorting + cadeaus

Ons Amsterdam vertelt 10 x per jaar de mooiste, spannendste, wonderlijkste, kleurrijkste verhalen uit de Amsterdamse geschiedenis.

 

Beeld: particuliere collectie

Delen: