'Je probeert er het beste van te maken'

Alida de Jong (1885-1943) was de prominentste vrouw in de vooroorlogse Nederlandse vakbeweging. Naaister van beroep, werd zij in 1912 bondsbestuurder, kwam in 1931 voor de SDAP in de Tweede Kamer en in 1935 in de Amsterdamse gemeenteraad. Wegens haar Joodse afkomst raakte zij in 1940/41 al haar functies kwijt. Sinds 1928 woonde zij samen met haar broer Jaap en zus Nanette. Jaap stierf in 1941 aan een hartaanval; Alida en Nanette werden op 9 juli 1943 in Sobibor vergast. Alida was ook de tante van de tweelingbroers Sally (arts) en Loe (historicus) de Jong. Aan Loe (werkzaam voor Radio Oranje in Londen) en zijn vrouw Liesbeth Cost Budde schreef zij deze brief. Met het oog op de censuur hanteerde zij hier en daar geheimtaal.

"Amsterdam, 1 Mei 1941.
Lieve Annie en Max1,
Het is lang geleden dat we jullie gesproken hebben. Geschreven hebben we ook niet, maar vandaag, ja juist vandaag2, heb ik er wel behoefte aan, mede namens Nan en Japie, jullie eenige levensteekens te zenden. Uit wat ik gelezen heb, kreeg ik de indruk, dat jullie het goed maken. Dat is fijn! Vooral verheugend is het dat Max het zo druk heeft, en daarbij in staat is voor het onderhoud van het gezin te zorgen. Ja, gezin, want je bent gedrieën en niet meer tezamen. Behalve de opgetogen brieven met betrekking tot den jongen bewonderden we de foto van Joostje.3
Wij zijn verhuisd. Japie was ziek en de dokters achtten het noodzakelijk om lager te gaan wonen. Nu wonen wij 'een hoog', in Zuid. Wij hebben een goede woning: vier kamers, een badkamer en een keuken. Een eigen werkkamer heb ik niet, dat is echter thans niet noodig. De firma voor wie ik reisde5, heeft thans niets te doen, dit heeft tot gevolg dat ik ook niet hoef te reizen. De firma betaalt voorlopig de reizigers hun salaris. Zoals jullie bekend kan zijn, werkte ik vroeger ook in het Amsterdamsche filiaal6, maar ook daar is de productie stopgezet. Ik ben dus werkloos, en vele anderen met mij. Je probeert er het beste van te maken. Je leest, bezoekt vrienden en kennissen. De gesprekken lopen natuurlijk over den oorlog, den afloop en den duur daarvan, en over de mogelijkheden die na den oorlog zullen ontstaan. Want één ding is zeker, eenmaal komt de vrede. Uitgaan: concerten, bioscopen, schouwburgen, komt bijna niet voor. Na 15 Mei van het vorige jaar zijn Nan en ik tweemaal in de schouwburg geweest.7 Concerten heb ik niet bezocht. Voor het eerst sinds heel wat jaren heb ik de Mattheus Passion niet gehoord.
In de afgelopen winter is Japie nog geen dag ziek geweest: dat gaat dus goed, heel goed. En Nan is nog steeds kerngezond. Ikzelf ben ernstig verkouden geweest; zoo zelfs, dat de dokter het noodig oordeelde, mij naar het ziekenhuis te sturen. Mijn verblijf daar was gelukkig niet van langen duur.8 Natuurlijk waren de familieleden en ik gelukkig toen ik hersteld in hun midden weerkeerde. Je probeert er het beste van te maken. Het is overigens vreemd, als je in je lange leven nooit in een ziekenhuis bent geweest, dan plotseling in zoo'n omgeving te worden geplaatst; hoewel, de zusters waren lief en de Drs. nog hartelijker. Geopereerd ben ik niet, vermoedelijk is daarom het herstel zoo vlot verloopen.
En nu het beste, wat mogelijk is wordt jullie door ons gewenscht, wij blijven vertrouwen, jullie na 1942 weer te zien.
Dag, Aal, Japie, Nanny."

BRIEF UIT ARCHIEF LOE DE JONG. ZIE PETER-PAUL DE BAAR, ALIDA DE JONG. EEN VAKBONDSVROUW VAN VOOR DE OORLOG, 1885-1943 (1986).

Noten: 1. Lees: Liesbeth en Loe. Annie en Max waren vrienden in de Verenigde Staten, via wie de brief naar Londen ging. 2. Dag van de Arbeid. 3. Joost de Jong, geb. 1940 in Londen; verzorgde 2010-2011 een standbeeldenserie in Ons Amsterdam. 4. In november 1940 verhuisde het drietal van Jekerstraat 61-III naar Marathonweg 39-I. 5. Tweede Kamer. 6. Gemeenteraad. 7. In maart 1941 werden de Joodse raadsleden ontslagen en verloren daarmee onder andere hun vrijkaarten voor de Stadsschouwburg. 8. Op 26 februari pakten de bezetters tijdens de Februaristaking vele vakbondsbestuurders en linkse politici op. Kennelijk kwam Alida snel vrij.

Beeld: IISG.

Delen:

Dossiers:
Amsterdammers
Editie:
Mei
Jaargang:
2018 70
Rubriek:
Stemmen uit het verleden
Tijdperk:
1900-1950