Hoe oud is oud?

De oudst bekende beschrijving van Amsterdam, van de hand van een onbekende auteur, is altijd gedateerd rond 1500. In haar artikel in het tijdschrift Holland trekt mediëviste Marijke Carasso-Kok dit in twijfel. Zij vermoedt dat een groot deel van deze Descriptio van later datum is. Zij plaatst vraagtekens bij de datering na een nauwkeurige analyse van het oudst bekende exemplaar, dat uit 1611 stamt. Johannes Isacius Pontanus (1571-1639), hoogleraar te Harderwijk, nam hem in zijn geheel op achterin zijn in dat jaar verschenen Rerum et urbis Amstelodamensium historia, de eerste stadsgeschiedenis van Amsterdam. Van hem is ook de datering afkomstig. Volgens de Descriptio was het Karthuizerklooster dat even buiten de stad lag (nu de Jordaan) honderd jaar oud. Aangezien het klooster uit 1393 stamde, betekende dat dat de kroniek zelf rond 1500 geschreven was.
Nu lijken een aantal onderdelen van de tekst toch van recentere datum te zijn. Zo is de openingszin die zegt dat Holland vroeger Batavia (het land van de Bataven) was, te vroeg voor 1500: de strijd over de ligging van Batavia moest nog losbarsten. Ook voor een zo ver uitgewerkte stadsbeschrijving was het nog wel erg vroeg en dat gold ook voor de vergelijking met Venetië. Bovendien schreef de auteur klassiek Latijn, meed hij middeleeuwse woorden en uitdrukkingen en leek hij sterk beïnvloed door de stijl van Tacitus, die pas geliefd werd na 1570. Misschien is een bestaand ‘dossier’ met gegevens over Amsterdam tot 1500 later tot de huidige beschrijving omgewerkt? Het lijkt er nu op dat Pontanus in zijn uitgave de tekst heeft herschreven en aangevuld.
MARIJKE CARASSO-KOK, DE ‘ANONYMUS ACHTER PONTANUS’ EN DIENS OUDSTE BESCHRIJVING VAN AMSTERDAM. FALSIFICATIE OF RESTAURATIE? IN: HOLLAND, THEMANUMMER: VERVALSEN IN HOLLAND, NR. 3 JRG. 35, 2003.

Emma Los
Juli/augustus 2004

Delen:

Buurten:
Centrum
Dossiers:
Amsterdammers Archeologie
Editie:
Augustus
Jaargang:
2004 56
Tijdperk:
Middeleeuwen