Hier gebeurde het... Meeuwenlaan, 30 april en 1 mei 1980

Clowns nemen ADM-werf over

Op 1 mei 1980 wordt de scheepswerf van de Amsterdamse Droogdok Maatschappij (ADM) in Amsterdam-Noord officieel in gebruik genomen door de organisatie van het Festival of Fools. Terwijl de rest van Amsterdam bijkomt van een dramatisch verlopen kroningsdag, valt tussen de Meeuwenlaan en het IJ het doek voor meer dan honderd jaar scheepsbouwgeschiedenis op deze plek.

 

De sloopkogel ligt klaar als de laatste scheepsbouwers in blauwe overall eind april 1980 de ADM-werf aflopen. De komedianten van het Festival of Fools staan in hun clownspakken te trappelen om het terrein over te nemen. “De hallen zijn nu verlaten, evenals het terrein. Sinds gisteren hebben de organisatoren van het festival de beschikking over de indrukwekkende werf, die ze van de gemeente Amsterdam hebben gehuurd.” Méér woorden maakt Het Parool er op 2 mei 1980 niet aan vuil en dat is niet zo gek. Over de teloorgang van de Amsterdamse scheepsbouw is dan al genoeg geschreven. De ontmanteling van het terrein aan de Meeuwenlaan is al een tijdje aan de gang. Terwijl in januari 1980 op het ene gedeelte van de werf de reparatiewerkzaamheden aan de laatste schepen nog bezig zijn, worden elders de enorme machines gedemonteerd. In de loop van maart zijn de hallen leeg en tussen de keien van de kaden groeit het gras uitbundiger dan ooit. De bewoners van de Vogelbuurt en de rest van Noord zien het gebeuren. Het einde van de werf verloopt zoals dat van de Amsterdamse scheepsbouw in zijn geheel: langzaam en halfslachtig.

 

De ontruiming van de werf aan de Meeuwenlaan is nog niet het einde van de ADM zelf en dat verguldt de bittere pil een beetje. Wat zich gedurende het voorjaar van 1980 voltrekt, hangt sinds 1978 in de lucht. In dat jaar komt de slepende crisis in de scheepsbouw tot een voorlopige ontknoping met een ingrijpende reorganisatie. De eerbiedwaardige ADM gaat samenwerken met de reparatiepoot van die andere grote Amsterdamse werf, de Nederlandse Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM). Het nieuwe bedrijf gaat óók ADM heten en zal zich toeleggen op scheepsreparatie, vanouds de specialiteit van de werf op de Meeuwenlaan. Gevolg van de fusie is wèl dat de nieuwe ADM moet verhuizen naar het NDSM-terrein aan de Klaprozenweg, aan de andere kant van Amsterdams-Noord. Zó lang weten alle betrokkenen dus al dat de werf aan de Meeuwenlaan ontruimd moet worden.

 

 

De eerste moderne scheepswerf

 

“Wij werden wakker als de klinkhamers van de ADM en Verschure ’s nachts zwegen, omdat de klinkers en hun maatjes een stukje gingen schaften. Zo waren wij in die Meeuwenlaanbuurt aan dat lied van de arbeid gewend.” Tip de Bruin, chroniqueur van de geschiedenis van Noord, groeide op in de buurt en herinnert zich in De Noord Amsterdammer van 11 december 1991 nog precies hoe de werf decennia lang het leven in de buurt domineerde. Als je er zelf niet werkte, dan was het je buurman wel. De Amsterdamse Droogdok Maatschappij was er in de belevenis van de bewoners van de Vogel- en Bloemenbuurt altijd geweest.

 

Het bedrijf werd in 1877 opgericht en was een jaar later de eerste moderne scheepswerf die zich vestigde in Noord. Dat was in de ‘Buitenvogelwijkslanden’, op de toen nog maar net drooggelegde grond van de Buiksloterham. Het bedrijf groeide uit tot een werf met een internationale reputatie als het ging om scheepsreparatie en machinebouw. Tienduizenden Amsterdammers verdienden er hun brood, soms van vader op zoon. Ze woonden vaak in de buurt.

 

“Mogen de golven van de tijd de ADM ook in de komende honderd jaar steeds weer in voorspoedig vaarwater brengen.” Dat lezen de werknemers nog in 1977 in het gedenkboekje dat verschijnt ter gelegenheid van het eeuwfeest van het bedrijf. Dat de werf er ooit níet meer zal zijn, kan niemand zich voorstellen. Nog geen drie jaar later staan de kranen stil en liggen de loodsen te wachten op de sloop. Ook de nieuwe ADM die verder gaat op de Klaprozenweg is geen lang leven beschoren. In februari 1985 gaat het bedrijf failliet, nadat inmiddels de andere legendarische scheepswerven in Noord zijn voorgegaan.

 

 

Grondig gesloopt

 

Eind april 1980 ligt de werf aan de Meeuwenlaan er niet lang verlaten bij. Meteen nadat de laatste ADM-ers zijn vertrokken, nemen de kunstenmakers van het Festival of Fools het complex in gebruik en ze herscheppen het tot een feest- terrein. Er komt een groot plein met daaromheen theaters, cafés en restaurants. Fabriekshallen worden van binnen geschikt gemaakt om voorstellingen te geven, maar het festival zal zich net zo goed buiten afspelen. Eind mei 1980 gaat het Festival of Fools van start en het wordt een hoogtepunt in geschiedenis van dit experimentele theaterevenement. In achttien dagen tijd bezoeken bijna 57.000 bezoekers de voormalige ADM-werf.

 

Het échte einde van de werf volgt in de jaren daarna. Tip de Bruin herinnert er later in De Noord Amsterdammer aan hoe buurtbewoners in de eerste helft van de jaren tachtig in opstand komen, omdat de vrachtwagens met containers vol puin vanaf zeven uur ’s morgens af en aan rijden. Dat is weer een heel ander geluid dan de klinkhamers van vroeger. De sloop van de werf wordt grondig aangepakt. Wie tegenwoordig in de buurt rondkijkt, kan zich nauwelijks voorstellen dat de oceaanstomers hier ooit aanmeerden voor een opknapbeurt aan de Meeuwenlaan. Op de plaats waar dat gebeurde, staan nu de huizen van de IJpleinbuurt. Aan het werk dat er meer dan honderd jaar lang werd verricht in verschillende hallen en loodsen herinneren nog de namen van de straten. Midden in de buurt staat een monument in de vorm van een scheepsromp in aanbouw.

 

Waar tot in de jaren tachtig de grote centrale hal in de buurt van het Motorkanaal stond, trekken de bewoners tegenwoordig de deur achter zich dicht om boodschappen te doen bij Dirk van den Broek. Ongeveer op de plaats waar aan de IJkant eind 19de eeuw het legendarische Wilhelminadok dobberde, gebruikt men koffie met appelgebak in een etablissement dat genoemd is naar dit verdwenen stuk Amsterdamse scheepsbouwgeschiedenis.

 

 

Tekst: Marius van Melle en Niels Wisman

 

Mei 2010

 

 

 

 

Delen:

Buurten:
Noord
Dossiers:
Kunst en Cultuur
Editie:
Mei
Jaargang:
2010 62
Rubriek:
Hier gebeurde het
Tijdperk:
1950-2000