Herinneringen aan de Leidsestraat

Ons Amsterdam-lezer Hans Heijboom reageerde op de column van Guus Luijters over de Leidsestraat, in het oktobernummer van Ons Amsterdam. Hieronder zijn herinneringen aan ‘Memory Lane Leidsestraat’.

Ach, die Leidsestraat. Mijn herinneringen eraan gaan ook terug tot rond 1960. Ik was toen een kind van een jaar of 10, 12. Mijn ouders waren gaan ‘kerken’ in de Krijtberg aan het Singel toen ze vlak na de oorlog in de Jordaan waren komen wonen. Dat bleef zo toen ze in 1952 vanwege gezinsuitbreiding naar een groter huis in de Helmersbuurt verhuisden. We liepen dan heen via de Leidsegracht en terug via de Leidsestraat. Voor mij is, anders dan voor Guus Luijters, daarom de vertrouwde richting om hem te lopen: van Koningsplein richting Kleine-Gartmanplantsoen. Het torentje van ‘Nieuw Engeland’ en dat van Metz, de Perzische tapijten en restaurant Bali in zijn verhaal herinner ik me ook.

We liepen aan de rechterkant, en tussen Heren- en Keizersgracht keek ik dan altijd op een wandklok bij designzaak Gispen. Hij gaf niet de tijd, maar de windrichting aan. Niet met wijzers, maar met matglazen cirkels met een lampje erachter en de letters NW, ZW, Z enzovoort. Als de O van Oost oplichtte, dan was of werd het strandweer ’s zomers en schaatsweer ’s winters. Ik had toen kennelijk al besef van het verband tussen windrichting en weer.

Gispen bevond zich naast boekhandel Pegasus, maar daar kreeg ik pas later weet van. In het volgende stuk was links de modezaak van Moreu. Ik weet niet meer of hij zo heette, maar een van mijn medemisdienaars in de Krijtberg was Han Moreu, een over het paard getilde (althans in de ogen van mijn moeder) rijkeluisjongen.

Dan rechts inderdaad Moderne Boekhandel Bas. Ik zie nog Eenzaam, maar niet alleen, de autobiografie van Wilhelmina op stapels in de etalage liggen, dat moet dus rond haar overlijden in 1962 geweest zijn. Een attractie direct over de brug over de Prinsengracht was de delicatessenzaak van Dikker & Thijs, wat een fraai opgemaakte en smakelijk ogende schalen in de etalage! Links de bakkerij (toen al Kwakman?) en verderop dus Bali. Zelf ben ik er pas later wel wezen eten, maar in die tijd aten mijn ouders er wel, bij een speciale gelegenheid: een jubileum op het werk van mijn vader (Sterovita 7x, Overtoom) of ‘potverteren’ van het College van Collectanten van de Krijtberg, waar mijn vader deel van uitmaakte.

Dan kwam het spannendste gedeelte: op de hoek van de Leidsestraat en de Lange Leidsedwarsstraat. Daar was de automatiek van P. Vijn gevestigd. Zou ik een kroket mogen trekken of niet, was de vraag die me al twee bruggen eerder bezighield. Een automatiek mocht ook zondag open zijn. Heel vaak kreeg ik een kwartje of een gulden, ik weet niet meer hoeveel er in zo’n gleuf moest, maar als hij dan openklapte... Vóór het misbezoek moest je nuchter zijn om te communie te kunnen gaan, dus die kroket daarna, heerlijk! Ik kan nog de geur van de automatiek van Vijn terughalen. Ook de jongens Vijn, volgens mij waren het er twee, waren misdienaars. Een paar deuren verder zat ‘Foto Lané’. Daar liet mijn vader zijn foto- en filmrolletjes ontwikkelen, hij was een enthousiast amateurfotograaf en had ook een 8mm filmcamera.

En dan de lichtval. Ik denk dat het rond acht uur ’s avonds was na ‘het Lof’ (Meimaand Mariamaand!) dat als je op de brug Koningsplein-Herengracht stond, het zonlicht precies, van boven het torentje van de Stadsschouwburg aan het eind van de straat en links van het torentje van Metz recht door de straat viel. Maar ik kan het ook in mijn herinnering hebben geïdealiseerd. Het is te controleren natuurlijk, maar daar is het (nog) nooit van gekomen.

En nu? Ik woon nog steeds in de Helmersbuurt, maar ik kom nog maar een enkele keer in de Leidsestraat. Er is nog maar weinig dat aan de winkels en gezellige drukte van rond 1960 (ook autoverkeer!), de hele sfeer dus, doet denken. Laatst sprak ik iemand die er de laatste 20 jaar niet meer was geweest en vanuit de tram haar blik liet gaan langs de gevels en winkelruiten. ‘Bijna allemaal Engels!’ riep ze uit. Daarmee is de verandering goed getypeerd. Op de openingsdag van Abercrombie & Fitch, in het voormalige Metzgebouw, fietste ik toevallig over de Keizersgracht. Er was een dikke rij, ook op de rijweg. Winkelmedewerkers probeerden de zaak in goede banen te leiden. Fietsers, waaronder ik, kregen te horen: ‘Careful, there are many people off the sidewalk!’

Hans Huijboom

November 2020

Beeld: Leidsestraat, gezien vanaf Keizersgracht richting Koningsplein met tram van lijn 1, circa 1960. Collectie Stadsarchief Amsterdam

Delen:

Buurten:
Centrum
Jaargang:
2020 72
Rubriek:
Herinneringen