Fred Petter en de spoorwegstaking van 1903

Fred Petter groeide op in het luthers weeshuis Wittenberg. Het straatarme weeskind was een doorbijter, en ontwikkelde zich tot een belangrijke vakbondsleider in dagen van groot sociaal onrecht.

‘Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil’ staat op de beroemd geworden poster, waarop een spoorwegmedewerker een trein tegenhoudt die het Centraal Station uitrijdt. In januari 1903 legden stakende spoorwegwerkers het hele land plat. 

Aanleiding was een staking onder veemarbeiders in de Zaanstreek. De spoorwegvakbonden verklaarden zich solidair, ook de bond Eendracht maakt Macht, die werd geleid door Fred Petter.  

Binnen een mum van tijd breidde de staking zich uit over het hele land. Vooral de snelheid en omvang van het protest waren nieuw, en maakten diepe indruk op de bevolking. De spoorwegen, die symbool stonden voor vooruitgang, snelheid en economische voorspoed, bleken ineens kwetsbaar.  

De leden van Eendracht maakt Macht waren eigenlijk helemaal niet zo radicaal en zochten liever naar samenwerking met de directeuren, in het belang van hun geliefde spoorwegmaatschappij. Petters medewerkers voelden zich echter behandeld als ‘onwillige paarden’, die ‘steeds met de zweep gedwongen moesten worden’, of als een machine ‘die slechts met kolen gevoed behoeft te worden om er werkkracht van te vorderen’.   

Totale verwaarlozing 

Voor veel stakers werd Petter een held. Hij was overal aanwezig tussen medestakers en reed solo in ‘zijn machine’ naar stakers elders in het land. Naar eigen zeggen was hij dag en nacht op zijn post, met hooguit één sneetje brood als rantsoen. Toen aan een machinist gevraagd werd om Petters locomotief ergens op te halen, riep deze dat hij ‘geen machine van Petter zou aanraken’.  

De staking was een hoogtepunt in Petters leven, dat ongelukkig was begonnen. Frederik Hermanus (Fred) Petter werd in 1866 geboren in Leeuwarden. Zijn vader overleed toen hij één jaar oud was; zijn moeder hertrouwde en verhuisde met Freds stiefvader en twee oudere zussen naar Amsterdam. Toen kort hierna ook zijn moeder overleed vertrok zijn stiefvader en liet de drie kinderen alleen achter.  

Omdat Petters moeder nog maar kort bij de lutheranen in Amsterdam was aangesloten, hadden de kinderen in principe geen recht op een plek in het luthers weeshuis, maar onder de indruk van de ‘totale verwaarloozing der kinderen’ maakte dat een uitzondering. Petter en zijn zussen werden ‘aangeboden’ in het weeshuis aan de Nieuwe Keizersgracht, in gebouw De Wittenberg. Fred was zo ondervoed dat hij nog lang extra medicijnen nodig had en ook later last van zijn gezondheid zou houden.  

 

Verder lezen? Dat kan in het novembernummer. Abonnees ontvangen dit nummer van Ons Amsterdam omstreeks 29 oktober in de brievenbus! Dit nummer niet missen, maar nog geen abonnee? Meld je vóór vrijdag 28 oktober 23:59 aan dan ontvang ook jij dit nummer thuis.

Profiteer deze maand van de speciale aanbieding!

1e jaar (10 nrs) met een introductiekorting van meer dan 50%. Zo heb je al een jaarabonnement voor slechts € 29,95 ipv € 65,00! Of kies voor een extra voordelig jaarabonnement + cadeau voor slechts € 39,95! Keuze uit: de Amsterdamkalender 2023 OF het boek ‘Voor altijd op de vlucht’ van Angelo Schenkers OF het Amsterdam! Zijn er nog vragen? Quiz Spel.
Ja graag! Arrow right

 

Delen:

Buurten:
Centrum Zuid
Dossiers:
Amsterdammers
Editie:
November
Jaargang:
Rubriek:
Tijdperk:
1800-1900 1900-1950