Fluisterende muren: Plantage Muidergracht 155

Rechts naast de ingang zit in de gevel nog een klein, verweerd bordje: 'Chr. Geref. Kerk, diensturen: zondag vm 10 uur / zondag nm 5 uur'. Maar de forse bruidssluier tegen de muur suggereert dat de tijd hier niet heeft stilgestaan. En zo is het: wie op het aangegeven tijdstip ter kerke gaat, treft de deur dicht.

Het rommelige bellenpaneel doet denken aan een studentenhuis, maar verwijst naar een conglomeraat van kleine stichtingen die er kantoor houden. Het pand is nu een cradle (broedplaats in gemeentelijk jargon), zoals Chris de Jong, sinds 1981 eigenaar, het voormalige kerkgebouw typeert. Met zijn kantoor van STOA (Stichting Onderzoek en Advies ten behoeve van Kulturele Instellingen) en een aantal impresariaten, onder andere dat van Dansgroep Krisztina de Châtel, was hij oorspronkelijk gehuisvest op het Binnengasthuisterrein. Maar toen daar sloop dreigde, viel zijn oog op een kleine krantenadvertentie: 'Kerkpand te koop in de Plantage'. De kerkzaal, waar preekstoel en kerkbanken al weg waren, bleek uitermate geschikt als dansstudio. De terracottakleurige tegeltjes van de kerkvloer verdwenen onder een ophoging voor de vloerverwarming. Vervolgens huurde ook choreografe Truus Bronkhorst de ruimte. Achterin was destijds een sauna, ten behoeve van de soepelheid van de spieren van de dansers.

Chocolade & suikerwerken van Venz


De geschiedenis van het pand begint in 1892, toen het werd gebouwd als woonhuis voor Andries G. Willing, ‘agent van een buitenlands huis’; later woonde hier ook zijn broer, handelsagent G.A. Willing. Dit laatste stukje van de Plantage Muidergracht heette in die jaren nog (tot 1915) Plantage Lijnbaansgracht. Een steen rechtsonder in de gevel vermeldt de naam 'E.M. Rood. Architect'. Rood (1851-1929) ontwierp diverse woonhuizen en bedrijfspanden, vooral in de binnenstad; maar ook een synagoge (Gerard Doustraat 238). De gevel met de negen rondboogvensters had ooit onder de daklijst een gemetselde sierrand in baksteen, met daarboven een tweetal hoekornamenten met een davidster in reliëf. Nu is boven de dakrand de houten gevel van een opgebouwd appartement zichtbaar. In tegenstelling tot de huidige (kerk)deur in het midden, had het pand oorspronkelijk deuren links en rechts.


In 1899 werd het gebouw in gebruik genomen door de Amsterdamsche Fabriek van Drop, Chocolade- en Suikerwerken van David L. Cohen, eerder gevestigd in de Plantage Kerklaan. Tien jaar later kreeg die een andere eigenaar en werd de tekst op de gevel aangepast: 'H. de Vries & Zn / Amsterd. Fabriek van Chocol. & Suikerwerken / Import Export'. De Vries en Zonen werd als afkorting alom bekend onder de merknaam Venz. De eind 19de eeuw uit Friesland gekomen familie de Vries vestigde in 1919 de groothandel in het pand. Zuurtjes met zijdeglans, perendrups, lolly’s, kattetongen en chocoladerepen behoorden tot het assortiment. Ook vervaardigde men er snoepgoed in speciale tropenverpakkingen, voor de Indische markt. Gebrek aan uitbreidingsmogelijkheden deed de fabriek in 1929 naar het Gelderse Vaassen verkassen, zodat de uitvinding van de hagelslag (1936) niet op Amsterdamse bodem plaats vond.


In de jaren dertig werd de fabriek verbouwd tot kerkgebouw van de Christelijk Gereformeerde Kerk Amsterdam-Oost en Plantagekerk genoemd. (Er was toen overigens nog een tweede Plantagekerk: die van de Gereformeerde Kerken in Nederland genaamd, Plantage Doklaan 8-12; maar dat kerkgebouw uit 1872 maakte in 1927 plaats voor nieuwbouw van een drukkerij.) Voor de nieuwe functie werd het voormalige Venz-pand voorzien van galerijen en een rijzige, grijs-marmeren preekstoel met trap. Voor het kerkvolk kwamen er grote grenen, opklapbare kerkbanken, in vakken opgesteld.


Tango op de kerkvloer


Al rond 1965, voordat de kerk werd verkocht en als kantoorruimte en dansstudio in gebruik genomen, werd ze verhuurd aan de firma Hoek & Sonépouse. Dit bedrijf begon ruim een halve eeuw geleden als elektrotechnisch bureau en is tegenwoordig een groep van werkmaatschappijen die audiovisuele en multimediale communicatiediensten aanbiedt. Het is een gerenommeerd adres voor videomontage, vertalen en ondertiteling, nasynchronisatie et cetera, inmiddels gevestigd op een bedrijventerrein te Diemen.


Toen de huidige eigenaar het gebouw in 1981 bezichtigde was het van binnen bruin en oranje; donker, vies en smerig. Het orgel boven de galerij aan de gevelkant was nog aanwezig maar de tegenoverliggende galerij werd afgeschermd door een langwerpige, schuins voorover geplaatste glazenwand, een regiekamer. De kerkvloer was een lege ruimte, waar een getimmerde constructie, met vloerbedekking bekleed, hogelijk intrigeerde. Vanaf de galerij liep, recht tegenover de plek waar in betere tijden de preekstoel stond, een houten trap naar beneden, uitkomend bij een verhoging op de begane grond. Dit podiumpje had het formaat van een royaal tweepersoonsbed. Tot in de kasten van de vroegere kerkenraadkamer lagen her en der achtergebleven VHS videobanden van het genre dat men in de branche 'natuurfilms' noemt. Bij navraag ontkent Hoek & Sonépouse krachtig dat zij dergelijke films maakte, al wordt niet uitgesloten dat ze hier voor derden werden gedupliceerd.


Heel soms nog bellen oudere voorbijgangers onaangekondigd aan. Ze kerkten er vroeger en willen nog eenmaal om het hoekje kijken. Ze zien het stoffen hangplafond, waarachter het glas-in-lood van de lichtkap is verdwenen, en de gezellige bar naast de dansvloer waar sinds jaren de cursisten van dansschool Tango Argentino met passie en vol gratie oefenen. Geen feest van herkenning, maar hun oude kerk staat er tenminste nog en is niet geheel aan de heidenen overgeleverd.


Tekst: Carolus van Doornen


Oktober 2009


Delen: