Een Duits-Nederlandse ruzie in de Lutherse Kerk

De Lutherse kerk in Amsterdam stond aanvankelijk nog onder strenge Duitse controle. Toen de kerk steeds Nederlandser werd, kwamen er conflicten. Met hulp van spotprenten en luidkeels gezang vochten predikanten en gelovigen elkaar de tent uit. De Nederlandse richting won.  

Zondagmiddag 24 oktober 1683 ontstond er groot tumult in de Nieuwe of Ronde Lutherse kerk aan het begin van de Singel. Dominee Theodorus Dominicus, twee weken eerder benoemd, zou voor het eerst preken. Zijn aanstelling was omstreden. Hij had veel tegenstanders binnen de gemeente en die waren druk bezig geweest de gelovigen tegen hem op te stoken met opruiende pamfletten en vinnige spotprenten. Het stadsbestuur voorzag dat de dienst wel eens op relletjes kon uitdraaien en had daarom een aantal ambtenaren van justitie – twee onderschouten en enkele schepenen – naar de kerk gestuurd. Buiten stond de hoofschout op de nabijgelegen Haarlemmersluis klaar om in te grijpen.  

Zodra dominee Dominicus de kansel had betreden en met zijn preek begon, opende een bakkersvrouw de aanval. Zij zong luidkeels Psalm 12: “Grijp in, Heer! Niemand is nog trouw, geen mens spreekt nog waarheid. Ze beliegen elkaar allemaal, vals en verraderlijk is hun woord.” Velen vielen haar bij. Sommigen wensten Dominicus dood, anderen poogden tevergeefs met handgeklap het rumoer te overstemmen.  

De manschappen van de schout konden de gemoederen niet doen bedaren. Pas toen de hoofdschout verscheen en de ergste raddraaiers werden gearresteerd, keerde de rust enigszins terug. Dominicus was al die tijd op de kansel blijven staan (een veilige plek) en vervolgde zijn preek onder gemor van het publiek. Na afloop van de dienst werden de gemeenteleden door de voordeuren naar buiten geleid. Dominicus werd via de achterdeur in het geheim naar huis gebracht. Het was niet gelukt de oproerkraaiers te overstemmen. Dat was later het belangrijkste argument zijn voor de aanschaf van een orgel: orgelgeluid zou de zang wel hebben overtroffen. 

Verder Lezen? U vindt het hele artikel in ons komende Oktobernummer. Mis het niet en word ook abonnee!

 

Ontdek Ons Amsterdam

Wil jij alles weten over de fascinerende geschiedenis van Amsterdam?

Meld je aan Arrow right Geef cadeau Arrow right
Delen:

Buurten:
Centrum
Dossiers:
Religie
Editie:
Oktober
Jaargang:
Rubriek:
Verhaal
Tijdperk:
1600-1700