Duizenden Amsterdammers verbleven in Provinciaal Ziekenhuis Santpoort

‘Hij is rijp voor een enkeltje Santpoort.’ Als dat werd gezegd, begreep elke Amsterdammer dat er bij die persoon een steekje los zat. Het Provinciaal Ziekenhuis Santpoort was 145 jaar hét psychiatrisch ziekenhuis van de hoofdstad.

Het psychiatrisch Provinciaal Ziekenhuis (PZ) te Santpoort (vóór 1918 Meerenberg) was een soort Amsterdams dorp, met een schoenmaker, een mandenvlechterij en een zwembad, moes- en siertuinen en weilanden, drie begraafplaatsen (een algemene, een katholieke en een joodse) en zelfs eigen munten, waarmee patiënten in winkeltjes binnen het gesticht konden betalen. Tienduizenden gingen door de fraaie poort. Schrijver Frans Pointl verhaalt in Het opstel (gebundeld in De kip die over de soep vloog, 1989) hoe de ik-persoon zijn oom Simon in PZ bezoekt. “Een groepje grauw geklede mannen naderde. Traag en wezenloos duwden ze kruiwagens, gevuld met stenen, voort. Het leek op een stomme film. Een verpleegster met een grappig wit kapje op wees hun een plek aan naast het perk. Ze stapelden de stenen daar netjes op. De kruiwagens bleven leeg naast het perk staan. Tien minuten later verscheen er een groepje slordig geklede vrouwen. Ook zij hadden dat trage en wezenloze. Ze raapten de stenen op en deponeerden ze in de kruiwagens. Wat een doelloos gedoe, dacht ik.”   

De inrichting was ook een trekpleister voor jonge en ambitieuze dokters. Dichteres M. Vasalis, pseudoniem van Kiek Leenmans, kwam er in 1934 te werken en probeerde zich in de geesteszieken in te leven. De Santpoortse ‘psychotici’ vond ze onverholen prachtig: “Daar zat je keurig met z’n allen op het grasveld. Dan dronk je thee. En dan hoorde je uit een van de gebouwen zo’n… schreeuw komen, hé. Zo’n prachtige schreeuw. Zo echt dat je dacht: wat doe ik in Godsnaam hier op het gras. Dan voelde ik mij zelfs bij de gekste psychotici veel dichter dan bij mijn collega’s en superieuren”, vertelde ze in 1988.

 

Verder lezen? Je vindt dit artikel in het komende decembernummer.

Meld je aan vóór donderdag 21  november 16:00 u., dan krijg je dit nummer thuis.

Word abonnee

Ook leuk als cadeau!

 

Collectie Noord-Hollands Archief

 

Delen: