De vaste route van Simone van der Vlugt

Van Lange Niezel tot de Sint Anthoniebreestraat

Geen Amsterdamse familie vergaarde in de 17de eeuw zoveel macht en rijkdom als de Bickers. Simone van der Vlugt schreef een boek over de handel en wandel van het regentengeslacht. Ze nam ons mee door ‘hun’ Amsterdam. ‘Alleen de Bickers konden destijds zeggen dat ze echte Amsterdammers waren.’

Vrijdagmorgen klokslag elf uur. De Wallen worden schoongemaakt voor een nieuwe dag vol vertier en vermaak. Een agente neemt op de brug over de Oudezijds Achterburgwal op verzoek een foto van een groep Amerikaanse vrouwen. Op het terras van Café Emmelot zitten de eerste toeristen al aan het bier en de witte wijn. 
Simone van der Vlugt begint haar route in de Lange Niezel, waar op het huidige nummer 22 Gerrit Pietersz Bicker (1554-1604) en Aleida Andriesz Boelens (1557-1630) woonden. “Met dat huwelijk trouwden de Bickers in bij een van de rijkste en machtigste families van Amsterdam. Aleida was de dochter van Andries Boelens, die maar liefst vijftien keer tot burgemeester werd gekozen.” Hier woonden ze tot hun dood. “Er zit een 16de-eeuws figuurtje in de voorgevel gemetseld. Achter de moderne gevel bevindt zich het oorspronkelijke pand, met een houten zoldering in het voorhuis.”
Ze heeft geen complete familiegeschiedenis geschreven, maar er een paar belangrijke Bickers uitgelicht om het leven in het 16de- en 17de-eeuwse Amsterdam te schetsen. “Ik neem de lezer net als jou nu mee op sleeptouw de Warmoesstraat in, het Oudekerksplein over en de Sint Anthonisdijk op, langs de door uitgespoelde, geverfde wol verkleurde sloten. Die wandelingen zijn het raamwerk voor sfeerbeschrijvingen. Als je de geschiedenis een klein beetje inkleurt, voorkom je dat de lezers verdwalen in een woud vol dorre historische feiten.”

 

Sleutelbrug

Amsterdam was in de eerste helft van de 16de eeuw niet meer dan een buurtje. De stadsmuren omsloten een vrij klein gebied. Na tien minuten staan we op de Sleutelbrug, waar de Oudezijds Voorburgwal overgaat in de Grimburgwal en de stad destijds eindigde. Aan de achterzijde van het pannenkoekenrestaurantje resten nog een paar stenen van de oude stadswal. 

“De Sleutelbrug verwijst naar brouwerij De Sleutel, gebouwd door Pieter Pietersz Bicker (1522-1585) aan de overzijde van de Grimburgwal op het terrein van de stadstimmertuin. Er moet hier een indringende lucht hebben gehangen. Niet voor niets werden brouwerijen verbannen naar de rand van de stad.” De Universiteit van Amsterdam staat er nu. Tot haar spijt herinnert niets op het huidige Binnengasthuisterrein nog aan de brouwerij.
Tot haar verrassing brachten het onderzoek naar de Bickers Van der Vlugt ook naar haar huidige woonplaats Alkmaar. Want daar begon bierbrouwer Pieter Pietersz in juni 1575 een nieuw bestaan, nadat hij op verdenking van sympathie voor het protestantisme niet meer welkom was in het katholieke Amsterdam. “In Alkmaar kon hij terugvallen op familiebezit – een weiland, huizen en een brouwerij. Hij kreeg opvallend snel het poorterschap met alle stadsrechten toegekend en vond er zijn derde liefde, Joostken van Teylingen. Het beviel hem goed in Alkmaar.”

 

Puzzelstukjes

Bronnen uit de 16de eeuw zijn schaars, moest de schrijfster vaststellen. “Summiere puzzelstukjes geven inzicht in de beginnende rijkdom van de familie.” Het Rijksmuseum heeft twee mooie portretten uit 1529 van vermoedelijk Pieter Gerritsz en zijn vrouw Anne Codde – Pieter maakt de kas op en Anne zit aan het spinnewiel. “En er is een brief uit 1547 in het Stadsarchief van hun zoon Gerrit (jongere broer van Pieter Pietersz, red.) over de aankoop van een partij zout.” Met het geld kwam ook de macht. Gerrit Pietersz, die na de verbanning van zijn vader Pieter Pietersz de Amsterdamse brouwerij overnam, dreef handel met Rusland, had contacten in Peru en was tussen 1590 en 1604 raadslid, schepen en ook burgemeester. “Zijn gedurfde investering in de Compagnie van Verre, de voorloper van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, leverde hem geen windeieren op. Samen met zijn broer Laurens richtte hij de Compagnie van Guinee op, voor handel op de Afrikaanse westkust in goud, ivoor en slaven…”
We gaan het Binnengasthuisterrein op, passeren de universiteitsmensa, en belanden via een poortje op de Kloveniersburgwal. Waar nu Perdu zit – poëzieboekhandel, -uitgeverij en -podium ineen – stond ooit het huurhuis van Andries Bicker (1586-1652), zijn vrouw Catherina Tengnagel (1595-1652) en hun vijf kinderen. Het echtpaar liet zich in 1642 portretteren door Bartholomeus van der Helst, een teken van welstand. “Portretten deden dienst om de belangrijke positie en rijkdom te onderstrepen. Je kon ze mooi ophangen in de ontvangstkamer voor de gasten.”

 
Stamboom

Er was geen familie in de eerste helft van de 17e-eeuw die zo veel macht en rijkdom wist te vergaren als de Bickers. Bij toerbeurt zat er altijd wel een familielid in het stadsbestuur. “Het leverde ze onder concurrenten de naam ‘Bickers-ligue’ op. Van alle klinkende Amsterdamse regentenfamilies, zoals Six, Trip en Deutz, konden alleen de Bickers zeggen dat hun voorouders uit Amsterdam kwamen. De anderen waren allemaal immigranten. Al deed het er niet veel toe. Wat telde was hoe rijk je voorouders waren en hoe ver je stamboom terugging.” 

Die toch al rijke stamboom hebben de Bickers ook nog een beetje vervalst, ontdekte ze. “Schilder-genealoog Jacob Colijns kwam in 1660 na wat dubieus speurwerk tot de wenselijke conclusie dat de familie via Andries Boelens afstamde van de familie Boel, een adellijk regentengeslacht waarvan de afstamming terugging tot 1320. Daar konden de Bickers wel mee aankomen! Het was met geen akte te bewijzen, maar daar zat hij niet mee.”
Over de Raamgracht, waar in de tijd van de Bickers het geverfde textiel op houten ramen werd gedroogd, lopen we naar de Sint Anthoniebreestraat. “Hier lag in de 16de eeuw de zanderige Sint Anthonisdijk, die van de Sint Anthonispoort leidde naar de Diemerzeedijk. Ter hoogte van het huidige Mr. Visserplein lag het Sint Anthonisgasthuis. Daar werden op veilige afstand de leprozen opgevangen. “Dit is wel een beetje een jammerlijk stukje Amsterdam”, zegt Van der Vlugt met een blik op de troosteloze nieuwbouw, die heimelijk doet verlangen naar de brute architectuur van het in 1994 gesloopte Maupoleum.

 

Geertje Dirckx

Als volleerd vlogger maakt de schrijfster voor het Rembrandthuis nog even een filmpje. Voor de promotie van haar nieuwste boek over de door Rembrandt terzijde geschoven Geertje Dircx, dat rond de zomer verschijnt. Een waargebeurd verhaal dat het romantische beeld van Rembrandt wat doet verbleken. De zaak tussen Rembrandt en zijn toenmalige huishoudster, kindermeid en minnares Geertje Dirckx werd op 23 oktober 1649 opgetekend in het zogenoemde krakeelregister van de Bank van Huwelijkse Zaken. Zij wilde de schilder aan zijn trouwbelofte houden. Uiteindelijk kreeg hij haar opgesloten in het Spinhuis van Gouda. 
Geertje ontbreekt in de boeken en de tentoonstellingen van dit Rembrandtjaar – en dat ergert Van der Vlugt. “Zij werd door Rembrandt aan de kant gezet toen hij verliefd werd op de jonge Hendrikje Stoffels. Het conflict liep hoog op om de sieraden van Saskia die Geertje van hem had gekregen. Die schenking werd beschouwd als een huwelijksbelofte. Maar later werd gesteld dat Geertje ze moest bewaren voor Titus. Toen ze voor haar levensonderhoud een aantal sieraden moest belenen, nam Rembrandt op een vreselijke manier wraak. Hij is allerlei bewijzen gaan verzamelen dat ze op het Rapenburg de hoer speelde. De straf die ze kreeg opgelegd was voor prostitutie. De heren hadden weinig tijd nodig voor het vonnis van twaalf jaar. Ik vind het erg vreemd dat Geertje ontbreekt op de tentoonstellingen in het Rembrandthuis en het Rijksmuseum. Ik denk dat het komt omdat Rembrandt niet bepaald een glansrol vervulde in dit verhaal.”

 

WIE Simone van der Vlugt (Hoorn, 15 december 1966)

IS schrijfster

Studeerde Nederlands en Frans aan de LERARENOPLEIDING in Amsterdam

Ging WERKEN als secretaresse bij een bank

DEBUTEERDE in 1996 met het jeugdboek De Amulet

Verkocht meer dan 250.000 EXEMPLAREN van haar thrillers en romans

Ontving in 2010 de NS PUBLIEKSPRIJS voor de thriller Op klaarlichte dag

Schreef dit jaar haar eerste NON-FICTIEWij zijn de Bickers!

Is bezig aan een boek over het HUWELIJKSGEKRAKEEL tussen Rembrandt en Geertje Dircx   

 

Kader

‘PAPZAK’

Gerard Andriesz Bicker, de bekende dikkerd van het schilderij van Bartholomeus van der Helst in het Rijksmuseum, werd het mikpunt van spot van de Orangisten. Simone van der Vlugt: “Dik zijn was een teken van welstand. Maar Gerard was wel erg zwaar. ‘Papzak’ noemden zijn tegenstanders hem. Toen hij in 1650 als drost van het Muiderslot op de vlucht sloeg voor het naderende leger van prins Willem II, leverde hem dat hoon en spot op. Prinsgezinden pamflettisten namen hem op de hak, noemde hem een ‘laf-beck’ die ‘scheet van bangigheydt in sijn broeck’. En dan verloor hij ook nog een juridisch conflict over zijn geschonden trouwbelofte aan Alida Conincks.”

 

 

Beeld: Simone van der Vlugt, fotografie: Hans van den Boogaard

 

Juninummer 2019

Juninummer 2019
Delen: