De pruik van de burgemeester

In de achttiende eeuw droeg elke Amsterdammer die in de stad wat voorstelde een pruik. Een pruik betekende status, een pruik was kostbaar, een pruik gold zelfs als hygiënisch. Er zijn er nog twee over; één daarvan sierde het hoofd van de prominente Amsterdamse burgervader Egbert de Vrij Temminck. 

Vanaf circa 1660 maakten pruiken deel uit van het modebeeld, en dat bleef zo in de hele ‘lange 18de eeuw’, vroeger bekend als de Pruikentijd, toen mannen (en vrouwen) expressieve kleurrijke kleding droegen, én pruiken. 

Er zijn talloze verklaringen voor de opkomst en de populariteit van de pruik. Verreweg de meeste wijzen naar de Franse koning Lodewijk XIV. Vast staat dat Lodewijk op relatief jonge leeftijd zijn haar verloor, wellicht een symptoom van syfilis. Hij droeg een lange donkere gekrulde pruik om zijn kalende kruin te bedekken. 

Haar is een organisch materiaal dat makkelijk vergaat, en dus zijn er niet veel pruiken uit de Pruikentijd overgebleven. In Nederland zijn er maar twee over, één in het Rijksmuseum en één in het Amsterdam Museum. Van die laatste is bekend wie de eigenaar was: de prominente Amsterdammer Egbert de Vrij Temminck, die tussen 1748 en 1784 meer dan twintig keer werd verkozen tot burgemeester van Amsterdam. 

Pruikenburg 

Temminck was dus lid van de absolute elite van de stad, en zeer welgesteld: bij zijn dood liet hij 290.000 gulden na. Op een ets van Jacob Houbraken uit 1759 is hij te zien, mét pruik, en als je de afbeelding met de pruik in het Amsterdam Museum vergelijkt is duidelijk dat ze erg overeenkomen.   

De pruik is er een van het type ´infolio´, wat ‘groot’ of ‘gek’ betekende: breed, lang en overdreven gekruld. De zware symmetrische krullen waren typisch voor de stijl die toen ‘Lodewijk XIV’ wordt genoemd: je ziet dezelfde krullen op de gevels van Amsterdamse grachtenhuizen. 

Verder lezen? U vindt dit artikel in ons komende dubbeldikke decembernummer.

Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 4 december.

Ook abonnee worden?

JA GRAAG

IK GEEF ONS AMSTERDAM CADEAU

Delen:

Dossiers:
Amsterdammers
Editie:
December
Jaargang:
Rubriek: