De aanslag op het gemeentelijk Bevolkingsregister

Op 28 maart 1943 legt een fotograaf de ravage vast die was ontstaan na een spectaculaire aanslag op het gemeentelijk Bevolkingsregister. Een verzetsgroep had de avond ervoor de bewakers overmeesterd, en zo veel mogelijk documenten in brand gestoken om de persoonsgegevens te vernietigen. De brandweer was van te voren getipt, en kwam weliswaar blussen, maar talmde expres en zorgde er vervolgens voor dat de boel 'verzoop'.

De zolderverdieping van het pand op Plantage Kerklaan 36-38 brandde volledig uit, en daarmee ook het gezinskaartensysteem dat op deze verdieping bewaard werd. Toch viel de schade tegen, slechts vijftien procent van de systeemkaarten in het Bevolkingsregister ging volledig verloren. 

 

Twee slagsnoeren met slagpijpjes werden door de politie in het gebouw gevonden, samen met enkele stukken trotyl, twee windsels voor leukoplast, een paar handschoenen en flessen, voorheen gevuld met petroleum of benzine.

 

Kunstenaar Gerrit van der Veen werd langs als het brein achter de aanslag gezien. Hij had zich in de loop van de Tweede Wereldoorlog ontpopt tot een belangrijke verzetsman. Zo had hij ook de Persoonsbewijzencentrale opgezet. Deze verzetsgroep maakte van alles na: identiteitsbewijzen, distributiestamkaarten, briefpapier van Duitse instanties en andere officiële documenten. Gerrit van der Veen wist na de aanslag een tijd uit handen van de Duitsers te blijven, tot hij in 1944 werd opgepakt en gefusilleerd in de duinen bij Overveen. Mocht het Stadsarchief binnenkort weer opengaan, dan is tot 24 mei een tentoonstelling over zijn leven te zien. Voor meer informatie klik hier.

 

Waarschijnlijk leidde echter een andere deelnemer de aanslag, de hieronder afgebeelde kunstenaar Willem Arondéus. Zo blijkt uit het ooggetuigenverslag door een van de overmeesterde bewakers. Lees meer over zijn leven en over de aanslag op het Bevolkingsregister in dit artikel uit Ons Amsterdam, gepubliceerd in maart 2018: Willem Arondéus. Zulk een dood overtreft het leven.

Beelden: collectie Stadsarchief Amsterdam

Delen:

Editie:
Maart
Jaargang:
2020 72
Rubriek:
Actueel

Gerelateerd

Het Bijbels Museum gaat op reis
Het Bijbels Museum gaat op reis
Actueel 16 maart 2020