VOORPROEFJE: Het kasteel van Aemstel is gevonden!

Beeld: Stadsarchief AmsterdamLiefst 10.000 mensen kwamen kijken naar een spectaculaire archeologische vondst bij de Nieuwezijds Kolk: de resten van een kasteelachtig gebouw uit de kindertijd van Amsterdam. Stadsarcheoloog Jan Baart was er drie dagen eerder mee naar buiten getreden op een persconferentie in het Holiday Inn Hotel, vlakbij. Voorpaginanieuws: het kasteel van de Heren van Amstel, uit rond 1200, was gevonden! Sommige kijkers namen zelfs bloemen mee.

Marius van Melle & Maarten Hell

Ere wie ere toekomt. Het was niet stadsarcheoloog Jan Baart zelf, maar zijn collega Ab Lagerweij die op vrijdagmorgen 14 februari 1994 op gele kloostermoppen stuitte, grote middeleeuwse bakstenen. Het waren de resten van een dikke muur. Ze rustten op eikenhouten scheepsonderdelen, die op een grijze kleilaag lagen, afgezet bij de Allerheiligenvloed van 1170, toen het IJ flink werd verbreed en het Almere een binnenzee werd, de Zuiderzee. De vondst was gedaan in de Dirk van Hasseltssteeg, achter het biercafé In den Wildeman (Kolksteeg 2). Toen de menigte kon gaan kijken, was er al een flink stuk muur opgegraven van wat later de westmuur van een vijfhoekig militair bouwwerk bleek te zijn.

Cinema Royal aan de Nieuwendijk

Het opgravingsgebied was een vervallen stukje binnenstad, dat in handen was gevallen van speculanten. Die hadden er alles aan gedaan om de verloedering te bespoedigen, onder andere door dakbedekking te verwijderen. Het was begonnen met Cinema Royal aan de Nieuwendijk, dat in 1976 na 46 jaar gesloten werd en een jaar later afbrandde. Marktkoopman Piet Dufour zag zijn kans en begon panden op te kopen om ze te laten verkrotten. Maar hij kwam in financiële problemen en deed de huizen over aan een aannemer uit Deventer, die architect Gerard de Klerk aan het werk zette. De aannemer ging failliet en ABN/Amro kocht het complex van 25 percelen op een veiling (ƒ14,5 miljoen). De Klerk haalde er een befaamde Spaanse collega bij, Ricardo Bofill, maar hun ontwerp van een torenflat sneuvelde wegens massale afkeuring. Architect Ben van Berkel kreeg nu de opdracht.

Spectaculaire archeologische vondsten

In mei 1991 werden de 23 nog bewoonbare panden gekraakt en opgeknapt. Een jaar later vroeg ABN/Amro een bouw- en sloopvergunning aan. Bureau Monumentenzorg en de Monumentencommissie vonden het plan-Van Berkel (hotel, winkels, kantoren, koopwoningen en parkeergarage) onaanvaardbaar, maar het gemeentebestuur ging akkoord. Vier rijksmonumenten moesten eraan geloven. (Een vijfde monument bleef gespaard, maar bezweek later door de bouwactiviteiten en stortte in.) Na een rechterlijke uitspraak in december 1993 volgde de ontruiming van de kraakpanden en was de weg vrijgekomen voor sloop en grootschalige nieuwbouw. En…. voor archeologisch onderzoek! Opgravingen in de zomer van 1979 op de plek van de afgebrande Cinema Royal hadden al aangetoond dat er in dit stukje Amsterdam reeds mensen woonden vanaf circa 1200. Er was onder andere een smidse aangetroffen. Spectaculaire vondsten, zoals een schild uit circa 1200 en de oudst bekende schaats uit ongeveer 1225 werden gedaan. Op de locatie van het eveneens in vlammen opgegane hotel Polen (Rokin) was in 1980 een leerlooierij opgegraven en een aardewerk kan uit het einde van de 12de eeuw gevonden.

Het volledige artikel lezen? Je vindt het in ons maartummer.

Nog geen abonnee? Meld je vóór donderdag 14 februari 16:00 u. aan als abonnee, dan krijg je dit nummer thuis.

Word abonnee van Ons Amsterdam en profiteer van introductiekorting + cadeaus

Ons Amsterdam vertelt 10 x per jaar de mooiste, spannendste, wonderlijkste, kleurrijkste verhalen uit de Amsterdamse geschiedenis.

 
Beeld: Stadsarchief Amsterdam