Buurtherinneringen: Speeltuinvereniging Nieuwendammerham

In het voorjaar van 1988 kwam Fred Kalis in het Oostenrijkse dorpje Au opeens een jeugdherinnering tegen aan Amsterdam-Noord: “Mijn vrouw en ik waren voor een korte vakantie in Vorarlberg. Wandelend door het dorpje Au, dat diep weggedoken ligt in het dal tussen twee hoge bergruggen, kwamen we langs een grote poort, afgedekt met een brede ijzeren boog, waarop te lezen stond: Speeltuinvereniging Nieuwendammerham.

"Ik stond perplex: om zo ver van huis een teken te zien van wat ik tot dan slechts gekend had als de speeltuin uit mijn straat, de Sijsjesstraat in Amsterdam-Noord! Vanuit onze huiskamer keek ik erop uit en vaak, heel vaak speelde ik er. Maar nu ik dit bord zag, besefte ik dat mijn speeltuin van vroeger niet zomaar een speeltuin was geweest, maar voortkwam uit een visie, een ideaal zelfs: geef kinderen speelruimte.

Hier in Au begreep ik dat de vereniging kinderen, die nooit met vakantie konden ook de kans bood een keer naar het buitenland te gaan. Het heeft mijn denken over Amsterdam-Noord verdiept. Ik deelde het wat denigrerende vooroordeel al nooit dat je aan ‘de overkant van het IJ’ niet moest willen wonen. Ik vond Oud-Noord vriendelijk, zeker het blok waarin ik woonde. Het was ontworpen door Job van Epen, een protegee van Berlage. Met liefde keek ik naar de uitspringende erkers en de okergele kozijnen met daarin de donkergroene vensters. Door Au ging ik nadenken over de visie die had geleid tot de vormgeving, en inrichting van dit stadsdeel.

Diversiteit

“Ik kreeg oog voor het stedenbouwkundig ontwerp van Oud-Noord en raakte onder de indruk van de diversiteit van vormen. Hier niet zomaar rechttoe rechtaan blokken, zoals in de Pijp en de Dapperbuurt aan het eind van de negentiende eeuw, maar een ontwerp waar je de invloed van Berlage zou kunnen vermoeden (die er trouwens ook zelf heeft gebouwd). Een gevarieerd stratenpatroon, grote woonblokken met veel binnenruimte, zodat er voldoende licht de woningen binnenvalt. In mijn blok was hier dus de speeltuin.

De woonblokken kennen verrassende hoeken, om monotonie te voorkomen, zorgvuldig ontworpen gevels, zoals bijvoorbeeld het blok waar de poortgevel aan de Ganzenweg aan een middeleeuwse burcht doet denken. Op het Zwanenplein, omgeven door een plantsoen, prijkt de stijlvolle Bethlehemkerk met haar weldadige interieur, nu een rijksmonument. En niet te vergeten: de diverse sportvelden midden in het stadsdeel, het W.H. Vliegenbos achter de Nieuwendammerdijk, het Volewijkspark en het Florapark naast het Noord-Hollands Kanaal, en de talloze plantsoenen die overal lucht gaven en ruimte boden.

Het ontwerp en de uitvoering van Oud-Noord was ingegeven door een sociaal denken, waaraan politici als Wibaut en De Miranda niet vreemd moeten zijn geweest. Oud-Noord werd destijds gebouwd om de arbeiders te huisvesten die werkzaam waren op de grote en kleine werven, in de grote en kleine fabrieken. Ook zij hebben – zo moeten de politici en ontwerpers hebben gemeend – er recht op in een stijlvolle leefomgeving te wonen. Dankzij onze vakantie in Au ben ik me bewust geworden van die visie.”

Woonhuizen aan de Putterstraat, gezien vanuit de Sijsjesstraat. In het verschiet de poort naar het Zwanenplein. Collectie Stadsarchief Amsterdam

Over het Hollandheim in Au

 
In 1970 besloot een aantal vrijwilligers van de speeltuinvereniging Nieuwendammerham uit Amsterdam-Noord een vakantiehuis te bouwen in Au, de plek waar ze al jaren kampeervakanties organiseerden. Dat werd het Hollandheim. Tegenwoordig worden er wintersportreizen en andere vakanties georganiseerd speciaal voor mensen met een verstandelijke en lichamelijke beperking.

De speeltuin achter de Sijsjesstraat, 1932. Collectie Stadsarchief Amsterdam

 

Delen:

Buurten:
Noord
Rubriek:
Herinneringen

Gerelateerd

Leven op het Blauwe Zand
Leven op het Blauwe Zand
Herinneringen 13 augustus 2016
Stemmen uit het verleden, Ben Kroon (1923-2019)
Stemmen uit het verleden, Ben Kroon (1923-2019)
Herinneringen 14 september 2015
Koetenkontje en Aart Cocolaatje
Koetenkontje en Aart Cocolaatje
Herinneringen 1 mei 2009