De vrouw die alles tot iets maakte

Kunsthistoricus Esther Schreuder haalde een in 1881 in de Czaar Peterstraat geboren vrouw, dochter van een Surinaamse bierbrouwer en een Amsterdamse dienstbode, uit de vergetelheid. Tonia Stieltjes-Milgens was de eerste – en nog altijd enige – zwarte vrouw die vakbondsleider werd, ze was model van Jan Sluijters en hartsvriendin van Piet Mondriaan. Gek genoeg is ze niet opgenomen in het naslagwerk 1001 Vrouwen in de 20ste Eeuw. Dat had ze verdiend.

Op haar 23ste werd Tonia dienstbode bij de SDAP-wethouder Floor Wibaut en zijn vooruitstrevende echtgenote. Ze werd twee jaar later gekozen tot voorzitter van de Amsterdamse dienstbodevakbond Allen voor Elkander. Ze hield vurige toespraken voor de rechten van dienstboden en vrouwen, organiseerde feestavonden en was dan ‘de ziel van de avond’. Ze schreef amusante stukjes – eigenlijk columns – in het dienstbodevakblad Ons Streven en hielp als ‘wilskrachtdokter’ dienstboden met hun problemen.

In Amsterdam werd ze nageroepen en uitgescholden vanwege haar huidskleur. Daarom verhuisden zij en haar man Wim Stieltjes in 1919 naar Parijs, waar Jan Sluijters indringende portretten van haar maakte. Ze raakte bevriend met Piet Mondriaan, Charley Toorop, Wim Schuhmacher en Theo van Doesburg. Toen ze op 51-jarige leeftijd aan hartklachten overleed, zei Mondriaan: ‘Tonia was alles, die alles tot iets maakte’.

Esther Schreuder maakte een boeiende, prachtig vormgegeven biografie én een fraaie expositie in het Singer Museum (t/m 17 maart 2024). Ze vroeg de hedendaagse kunstenaars Iris Kensmil en Brian Elstak schilderijen te maken over Tonia Stieltjes’ leven. Deze hangen ook in het Singer en geven kleur aan het boek.

TONIA STIELTJES – ACTIVISTE, MODEL EN WILSKRACHTDOKTER

- Esther Schreuder

- Waanders

- 368 blz.

- € 29,95