Van Hongerwinter naar Holocaust

Dat de herinnering aan de Holocaust alom aanwezig is, mag bekend verondersteld worden. Soms lijkt het wel of de Tweede Wereldoorlog uitsluitend uit de Holocaust heeft bestaan. Maar dat is niet altijd zo geweest, want vooral het beeld van de Hongerwinter was decennialang bepalend voor de Nederlandse herinnering aan de Duitse bezetting.

Is er een datum aan te geven dat de Hongerwinter plaats heeft gemaakt voor de Holocaust? Nee, zo werkt geschiedenis niet, maar namen als Anne Frank, Adolf Eichmann, Jacques Presser en televisieproducties als De Bezetting (1960-1965) en Holocaust (1978) spelen daarin een belangrijke rol. Nationale én internationale factoren zijn bepalend. Frank van Vree, tot september 2021 directeur van het NIOD, probeert in Nederland en de herinnering aan de Jodenvervolging 1945-2024 een rode draad te vinden in die factoren.

Voorop staat dat de Jodenvervolging nooit géén rol heeft gespeeld, want het was snel na de bevrijding duidelijk dat meer dan 100.000 Joden waren afgevoerd en omgebracht. Het waren Hitler en zijn nazibende, die dit op hun geweten hadden en daar bleef het lang bij. Wel werd hoog opgegeven over de hulp aan Joden of de Februaristaking. Met Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 van Presser uit 1965 was Nederland een van de eerste landen met een grondig overzicht over wat er was gebeurd. Maar na de oprichting van het United States Holocaust Memorial Museum in 1993 en het succes van de film Schindler’s List in 1993 lijkt de Amerikaanse hegemonie over deze Europese tragedie een feit.

Dit boek is een mooi overzicht geworden en een goede samenvatting van wat her en der, niet in het minst door Van Vree zelf, is beschreven. Wel heb ik moeite met zijn nadruk op de ‘transnationale civil religion’, een modieus concept, wat over een paar decennia wel door iets anders vervangen zal worden.

Nederland en de herinnering aan de Jodenvervolging 1945-2024

Frank van Vree

Verbum

407 blz.

€ 29,50