Het eerste wat May doet als hij het historische pand betreedt waarin de redactie van Ons Amsterdam huist is mij vragen of ik weet hoe oud de tekening van een bootje op onze gevel is. ‘Misschien is het wel oeroude graffiti, ik ga het online zetten en mijn volgers vragen!’ Het tekent direct het enthousiasme waarmee May in de stad om zich heen kijkt.

‘Ik was al voor mijn verhuizing naar Amsterdam in Europa geweest,’ begint May het gesprek, ‘want in Europa kun je de geschiedenis, veel meer dan in de VS waar ik vandaan kom, echt beleven’. In zijn thuisland studeerde hij geen geschiedenis, maar film, May: ‘Ik kwam er gelukkig op tijd achter dat ik geschiedenis weliswaar razend interessant vind maar het vertellen van de verhalen die onze geschiedenis hebben gekleurd nog veel leuker. Na mijn studie ben ik naar Duitsland vertrokken om verder te studeren, waarna ik in 2015 naar Amsterdam verhuisde.’

Opkomst van nieuwe technologie

In Amsterdam werkte May jaren als filmregisseur en fotograaf. Toen in 2021 AI als technologie toegankelijker en betaalbaarder werd voor particuliere makers door de lancering van programma’s als Midjourney, wist May al snel dat dit wel eens de technologische sprong zou kunnen zijn waar hij op zat te wachten: ‘In het begin was de AI-technologie waarmee je beelden kon genereren nog heel rudimentair, want eigenlijk nog ongetraind. De plaatjes die ik in het begin te zien kreeg waren verschrikkelijk, ik kreeg er bijna nachtmerries van.’ Een half jaar later was Midjourney echter zo doorontwikkeld dat May wederom een poging waagde om er mooie beelden uit te toveren: ‘Toen ik merkte dat Midjouney een sprong had gemaakt in haar ontwikkeling, ben ik er weer intensief mee aan de slag gegaan. De beelden die het genereerde waren nu zo goed dat ik ze vanaf juni 2023 op het Instagram account @legendsofamsterdam ben gaan delen.’

Geheime ingrediënten

Voor iedereen die nu direct achter de computer kruipt om met Midjourney aan de slag te gaan, er komt meer bij kijken dan enkel het invoeren van een paar verzoeken (‘prompts’ in filmtaal, dat kan tekst zijn of een bestaand beeld) en hup, daar is het fotorealistische beeld uit de 17e Eeuw, legt May met plezier uit: ‘De ervaring vanuit film en fotografie gebruik ik om prompts te schrijven waarvan ik hoop, of na wat ervaring merk, dat het het juiste eerste beeld oplevert. Als het resultaat op Midjourney niet helemaal bevalt, pas ik de prompt iets aan. Daarna gebruik ik het programma Photoshop om het beeld verder te bewerken. Met Midjourney kan ik nu visueel verhalen vertellen die ik eerst door middel van film vertelde. Wat nu mijn grootste uitdaging is, is het benaderen van de realiteit.’

Historische accuratesse

En met het benaderen van de realiteit komt ook de historische accuratesse om de hoek kijken, May: ‘Voor mij is het erg belangrijk dat de beelden historisch kloppen. Voor zover dat te controleren is natuurlijk. Om een mooi voorbeeld te geven: op de eerste AI-versies van het Paleis op de Dam zit een torentje. Dat klopt natuurlijk helemaal niet en inmiddels heeft het programma geleerd dat het torentje er niet hoort. Ook zijn op sommige gegenereerde beelden galjoenen in de stad te zien. Die voeren de stad echter niet in, leerde ik kortgeleden nog van jullie hoofdredacteur.’ Maar wat kan AI voor de visuele geschiedschrijving van Amsterdam betekenen? May: ‘AI kan worden gebruikt als gereedschap om zo'n beetje alles digitaal te creëren wat je je maar kunt voorstellen. Met Legends of Amsterdam wil ik verhalen vertellen die nog weinig visuele referenties hebben en een nieuw perspectief aandragen, dat we wellicht nog niet eerder hebben gezien. Zo kunnen we visuele gaten uit het verleden opvullen om een wereld te creëren die we ons voorheen alleen maar konden voorstellen.’

De betrouwbaarheid van AI is iets waar het medium al vanaf het begin mee worstelt, zoals het debacle van Microsoft’s chatbot Tay laat zien, die al na zestien uur offline moest worden gehaald omdat het racistische taal begon uit te kramen. Voor de visuele geschiedschrijving is daarom ook de vraag relevant hoe AI een betrouwbaar beeld van de geschiedenis kan schetsen. May legt hier een link met de ‘ouderwetse’ geschiedschrijving: ‘Ik denk dat het belangrijk is dat mensen onthouden dat geschiedenis altijd aan interpretatie onderhevig is geweest. Zelfs voor de komst van AI was "betrouwbare" historische informatie veelal subjectief. Zelfs de visuele referenties die we zien uit verschillende historische periodes zijn onderhevig aan artistieke vrijheid en interpretatie. AI neemt geen ethische of morele beslissingen over de betrouwbaarheid of historische nauwkeurigheid van wat het creëert. Dus, net als in de goede oude tijd voor AI, is de beste manier om te toetsen of informatie betrouwbaar is, door tijd te steken in onderzoek en samen te werken met experts en historici die weten waar ze het over hebben.’ Dat laatste is ook waar steeds meer AI-onderzoekers voor pleiten, omdat volgens hen AI-trainingsdata met een sociologische of een culturele lading slecht beheerd worden. Deze groep pleit er dan ook voor dat techbedrijven veel meer samenwerken met culturele instellingen, die zich al jaren professioneel bezighouden met collectiebeheer, voor het trainen van AI.

Wekelijks verschijnen er Midjourney-updates, het programma wordt steeds beter en accurater. Up-to-date blijven is voor May belangrijk, net als de feedback van zijn inmiddels meer dan tienduizend volgers op Instagram, May: ‘Ik gebruikte in het begin een type venster dat niet klopte met het tijdperk. Dat is het leuke aan sociale media; je krijgt het snel te horen als iets niet klopt. Feedback, vooral van experts, is voor mij dan ook onmisbaar om de historische waarheid zo dicht mogelijk te benaderen.’

Menselijke maat

Gevraagd naar zijn belangrijkste drijfveer om de komende tijd in Midjourney te blijven polijsten aan de beelden die het programma genereert, grijpt May terug op zijn passie voor verhalen vertellen: ‘Door te werken met AI voeg ik de menselijke maat toe aan de geschiedenis van de stad Amsterdam. Dit is voor mij, als visueel verhalenverteller, een onmisbaar ingrediënt, wil je mensen betrekken in je verhaal en laten nadenken over de geschiedenis die je vertelt. Op die manier kan ik geschiedkundige verhalen vertellen die een directe lijn hebben met het heden, zodat mensen erover in gesprek kunnen gaan. Want als we de geschiedenis vergeten is de kans groot dat deze zich herhaalt. Verhalen over kolonisatie, slavernij en oorlog zou ik kunnen vertellen op een wijze die mensen van nu aanspreekt en aan het denken zet. Maar natuurlijk zou ik ook graag mooie verhalen vertellen, want zowel licht en donker hebben allebei een belangrijke plek in onze geschiedenis.’

De toekomst: accurater door samenwerking

‘Voor de nabije toekomst zijn voor mij samenwerkingen belangrijk,’ legt May uit. ‘Ik zou het liefst met instituten, kunstenaars en mensen met grote historische kennis samenwerken om verhalen te kunnen vertellen die historisch zo accuraat mogelijk zijn. Dat is een deel van mijn toekomstvisie en ik doe dan ook bij deze een oproep aan deze groep om mij te benaderen. Daarnaast ligt mijn interesse in het vertellen van onbekende verhalen, de legendes, folklore, de verhalen waarbij de waarheid aan erosie onderhevig is geweest in de loop der jaren.’ En natuurlijk komt dan ook de meest prangende vraag naar boven, als het om het gebruik van kunstmatige intelligentie gaat: Hoe groot is het gevaar van AI? Wat zal de impact zijn van deze technologie, die nog maar in haar kinderschoenen staat? Harrison May weet het antwoord niet. Maar hij gaat er met alle plezier met u over in gesprek.

BEELD: @Legendsofamsterdam
Bronnen: ‘In no time is de chatbot zijn onschuld kwijt’ – Ilyaz Nasrullah, Trouw 25-11-‘23