Het telefoonnummer van Kledingwinkel De Mof (020-231798) wordt al meer dan honderd jaar gebruikt, en nog altijd rinkelt de stalen draaikassa wanneer er wordt afgerekend. Beide zijn erfgoed van de familie Holzhaus, die de zaak eind 19de eeuw begint. De panden aan de Haarlemmerdijk 107 en 109 worden nog steeds door deze familie verhuurd; de winkel wordt tegenwoordig bestierd door Igor van Leeuwen, wiens oom de Mof in de jaren negentig overnam.

Aan het begin van De Mof staat echt een ‘mof’: de Duitse emigrant Heinrich Friedrich Ferdinand Holzhaus. Hij komt in 1878, veertien jaar oud, vanuit Quakenbrück met twee broers en twee zussen naar Nederland. Aanvankelijk verkoopt hij werkkleding – slagersjassen, koksbuizen en kolenboerenjasjes – vanaf een handkar aan Amsterdamse arbeiders. In 1885 trekt hij bij zijn zus in aan de Haarlemmerdijk 111, daarna de vaste verkoopplek. De winkel heet dan Prinses Wilhelmina, maar de Amsterdammers en vooral de Jordanezen, inmiddels bekend met Holzhaus’ achtergrond, noemen hem gewoon ‘de mof.’

Met zijn vrouw Emma de Haas en zijn negen kinderen runt Ferdinand de zaak tot aan zijn overlijden in 1921. De winkel heet nog steeds Prinses Wilhelmina, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog heeft Ferdinand die woorden van de gevel gehaald, en er een handmof voor in de plaats geschilderd (‘Nederland neutraal? M’n voet!’). Hij is populair bij klanten; wanneer er een keer brand uitbreekt op de bovenverdieping blijft Ferdinand rustig doorverkopen terwijl het bluswater langs de muren naar beneden druipt.

Ferdinand is het toonbeeld van een goede katholiek, en hij voedt zijn familie op met de kerk. Zelf is hij betrokken bij de Posthoornkerk, waar hij veel aan schenkt. Hij is pacifist en bang voor de Duitse oorlogsmachine; tijdens de Eerste Wereldoorlog geeft hij financiële steun aan Belgische vluchtelingen. Maar als de lokale priester Emma aanraadt om geld uit de kas te nemen als ze niet uitkomt met het huishoudgeld dat ze van Ferdinand krijgt, gaat Ferdinand niet meer naar de kerk. Zijn zoon Ewald schrijft later: ‘God zal heus wel rekening houden met zijn harde Pruisische kop.’

Hoogmoedig en lastig

Als vader kan Ferdinand trots en streng zijn –Sei stolz das du ein Holzhaus bist!’ Hij slaat zijn kinderen soms met een rietstok en laat ze hard en tot laat in de winkel werken. Toch schrijft zijn zoon Ewald dankbaar te zijn voor de twee rechterhanden die zijn vader hem uiteindelijk heeft gegeven (’Daar heb ik mijn hele leven plezier van gehad.’)

Ook in de winkel is Ferdinand een strenge baas en ontslaat hij regelmatig medewerkers. In de kasboeken staan de redenen genoteerd: op 29 oktober 1899 wordt een medewerker ‘wegens verregaande brutaalheid weggejaagd’ en ene J. de Vrede is eerder die maand ‘wegens dronkenschap op staande voet ontschlagen’.

In deze tijd kent Amsterdam nog grote standsverschillen. De Mof bestaat bij de gratie van de arbeider, maar Holzhaus is zich zeer bewust van zijn positie als winkelier: de kinderen dragen mooie pakjes, gaan naar een goede school en mogen niet ‘Standesgemein’ zijn. Hoewel Ferdinand wil dat er thuis Duits gesproken wordt om het ‘hoog Haarlemmerdijks’ te ontlopen, schijnt het dat hij zelf perfect Nederlands spreekt.

In het dagboek van zoon Arthur wordt Ferdinand beschreven als hoogmoedig en lastig: ‘Lastig zal ik hoogstwaarschijnlijk aan zijn dikte toeschrijven en hoogmoedig ligt in de aard van het beest, zoals hij dikwijls zelf zegt.’ Toch is er regelmatig een andere kant van Ferdinand te zien: als hij in een goede bui is, is het een vrolijke man die van lekker eten en drinken houdt. Dit is nodig, volgens hem, om zijn lichaam ‘van 250 pond' te voeden.

Het verkopen van werkkleding betekent dat er hard gewerkt moet worden en van de kinderen wordt verwacht dat zij actief zijn in de winkel. Wanneer de zonen Clemens en Ferry in 1915 gemobiliseerd zijn in Oosterhout vraagt Clemens zelfs verlof aan om weer in de zaak te kunnen werken. Ze hebben hem daar hard nodig.

Het gehele artikel verschijnt in Ons Amsterdam #6. Nog geen abonnee? Klik op deze LINK voor een voordelig proefabonnement!