Een echte Amsterdamse, geboren in 1947 in de Hillegomstraat 57, als jongste van vijf. Grootvader Marinus Verwaijen van moederszijde zou een onechte zoon van koning Willem III zijn en zijn vrouw, grootmoeder Anna, dreef café-restaurant 't Rechthuis – met speeltuin – op Sloterdijk. Opa Johan van vaderskant was fotograaf bij de gemeente. Maar al is Mieke Martelhoff de drukte in de binnenstad een beetje zat – ze was er 37 jaar het gezicht van het befaamde lesbische vrouwencafé Vivelavie –, haar krijg je niet weg uit Amsterdam. "Ik hou van de stad, van de reuring. De enorme mix, allerlei soorten en kleuren mensen, allerlei talen. Het ruikt ook anders, naar rode roosjes bij wijze van spreken. Amsterdam is fijn, of zoals onze burgemeester zei: 'Kan lief zijn.' Als ik te lang buiten ben, moet ik echt even terug naar de stad."

Mieke is al jong ondernemend. "Op verjaardagen verzon ik altijd wel iets waardoor ik bij onze gasten langs kon gaan. Dan moesten ze allemaal vijf cent betalen en wonnen ze een toastje of zo. Als je op visite bent, durf je een kind niets te weigeren, en dat wist ik. Dus hield ik altijd geld over aan het bezoek – en dat deed ik in mijn café ook." Vanaf de jaren zeventig woont Mieke zo ongeveer naast de Stopera. Vandaaruit frequenteert ze uitgaansgelegenheden als De Amstel Taveerne, Tabu, Sappfo (Paardenstraat), Chez Manfred en Homolulu.

Aquarium

Na jaren werken in het toerisme en in de luchtvaart besluit ze een eigen zaak te beginnen. "Waar ik het voor deed? Gastvrouw zijn vind ik heel leuk. Mijn huis zat altijd vol, het leek wel een kroeg. Toen dacht ik: ik moet gewoon een café beginnen."
Het zijn de nadagen van de tweede feministische golf. Overal in het land verrijzen vrouwenhuizen, vrouwencafés, vrouwendisco's – meestal beheerd door vrouwencollectieven. Taboe voor mannen. Mieke opent in 1980 haar 'vrouwvriendelijke' – zoals ze het zelf noemt – café Vivelavie in een kelderruimte op de Nieuwezijds Voorburgwal. Mannen zijn welkom. "Ik wil dat mijn broers in mijn café een biertje kunnen drinken." In lesbisch-feministische kringen worden de wenkbrauwen gefronst. De 'echte' feministen gaan naar Saarein in de Elandsstraat. Het kan verkeren, ook in Saarein is al geruime tijd het strikte women only losgelaten.

Na een brand verhuist de zaak in 1984 naar de Amstelstraat hoek Paardenstraat. Vivelavie wordt een begrip in Amsterdam én daarbuiten. Een plek voor lesbische en biseksuele vrouwen, maar ook voor homomannen en hetero's. Waar ieder zichzelf kan zijn. Menig vrouwenstel ontmoet elkaar daar voor het eerst. "Uit het keldercafé, waar je min of meer verstopt zat, ging ik naar de Amstelstraat met al die ramen. Mensen zeiden: 'Het lijkt wel een aquarium, je zit hier zo te kijk.' 'Nee', zei ik dan, 'laat je maar zien! Je hoeft je er niet voor te schamen dat je lesbisch bent. Vive la vie!'"

Lipstick

Eind jaren tachtig is Mieke een graag geziene gast op de televisie. In Rondom Tien, bij Catherine Keyl en in andere praatprogramma's. Homoseksualiteit is een populair onderwerp in die tijd. "Ik heb m'n moeder weleens meegenomen – dan was ik zo trots op haar. 'Hoe vindt u het dat uw dochter lesbisch is?' Mijn moeder: 'Ik vind het geen issue, dat moet ze zelf weten, als ze maar gelukkig is.' Heel normaal vond ze het. Ze zat ook pontificaal samen met mij voorin de kerk, nadat de paus gezegd had dat homoseksuelen niet meer welkom waren."

Mieke wordt in 2018 ambassadeur voor het zomerfestival Pride Amsterdam. Het thema is 'Heroes'. Voor Mieke is haar moeder dat: een held. Over haar coming-out zegt ze: "Je moet niet zo zwaar tillen aan lesbisch zijn. Wees open. Ik vond mezelf wel anders dan de doorsnee-lesbienne. Volgens sommigen hoorde ik er niet bij. In de Vie kwamen vrouwen met lipstick, opgetut en zo. Hoe vaak heb ik niet gehoord: 'Goh, je ziet er helemaal niet uit als een lesbienne.' Waar slaat het op? Waarom moet je er anders uitzien?"

In de jaren tachtig en negentig organiseert Mieke grote vrouwenfeesten in discotheken als Superstar, RoXY, iT en Marcanti Plaza. Dat soort feesten zijn er wel voor mannen, maar nauwelijks voor vrouwen. Uit het hele land stromen die toe. Ze zit in het bestuur van GBA (Gay Business Amsterdam), dat de krachten bundelt om goed voorbereid te zijn op de Gay & Lesbian Games Amsterdam 1998. De Vivelavie Parties voor vrouwen zijn een groot succes.

Plaquette

Door steeds met een originele en prachtig versierde boot te komen, zorgt Mieke ervoor dat de botenparade tijdens de Amsterdam Gay Pride niet louter een mannenaangelegenheid is. Met haar bruidenboot vestigt ze de aandacht op het homohuwelijk dat vanaf 2001 mogelijk wordt. Mieke: "Ik bemoei me overal mee, ook op straat. De laatste tijd niet meer zo, want ik ben bang dat is zo een bijl in mijn nek heb. Als iemand viezigheid op straat gooide, zei ik er wat van. Of een knokpartij: effe kijken..., die kan ik ook wel aan!"

Uit handen van burgemeester Schelto Patijn ontvangt Mieke in 1999 een lintje voor haar inzet voor de emancipatie van lesbische vrouwen. In 2017 krijgt ze iuit handen van politievrouw Elly Lust de Women Friendly City Plaquette van de gemeente voor haar bijdrage aan een veilige uitgaansplek voor vrouwen in Amsterdam. Ze is de eerste die de plaquette krijgt. "Niet alleen in haar zaak, maar ook daarbuiten werkt Mieke al jaren aan een goede sfeer op het Rembrandtplein en in de stad."

Omdat ze al over de zeventig is en samen met haar vrouw Roos nog wat meer van het leven wil genieten, besluit Mieke de zaak te verkopen. In juni 2017 sluit Vivelavie de deuren in de Amstelstraat voorgoed. Mieke: "Ik heb gewoon mijn werk gedaan, dus in eerste instantie heb ik het raar gevonden dat ik een lintje kreeg. Maar nu Vivelavie verkocht is, dringt pas tot me door dat het wél belangrijk is wat ik neergezet heb, uniek. 'Gewoon m'n werk gedaan', is helemaal niet wáár. Vivelavie heeft iets wakker gemaakt bij vrouwen: wees jezelf."