Ik werd me voor het eerst bewust van de diepe historische connectie tussen Amsterdam en New York toen ik in Lower Manhattan woonde. Toen ik later naar Amsterdam verhuisde viel het me opnieuw op. De boeken die ik over beide steden heb geschreven gaan over die connectie: het feit dat New York ooit Nieuw Amsterdam was. Ik ben er nog altijd door gefascineerd.

In 2022 begon ik bij de New-York Historical Society het New Amsterdam Project, dat zich bezighoudt met de Nederlandse wortels van New York, en met de thema’s die in die periode belangrijk waren: tolerantie en intolerantie, kolonialisme en kapitalisme. De New-York Historical Society is een voortreffelijk startpunt voor zo’n project. Hij is opgericht in 1804 als een van de eerste musea in Amerika. Onder de elf New Yorkers die bijeenkwamen om de vereniging leven in te blazen waren er verschillende van wie de familiestamboom terugging tot de Nederlandse periode.

De opmerkelijke schrijfwijze van de naam van de Society heeft te maken met die oprichting. In de vroege 19de eeuw was het nog gewoon om tussen New en York een streepje te zetten – de New York Times deed dat nog tot 1896. De New-York Historical Society koos ervoor aan het streepje vast te houden, als een verbinding met de tijd van de oprichting.

Mix van nationaliteiten

In maart van dit jaar opende in de zalen van de Society een museale tentoonstelling waar ik de curator van was, genaamd New York Before New York. Ik was eraan begonnen met het idee dat ik het verhaal zou vertellen van de Nederlandse nederzetting, die veertig jaar bestond, door de Engelsen werd overgenomen en toen een nieuwe naam kreeg. Ik wilde daar wel actuele wetenschappelijke ontwikkelingen en uitgangspunten bij betrekken.

Tien, twintig jaar geleden had je je misschien nog kunnen beperken tot de Nederlanders die een koloniale stad op Manhattan vestigden, maar tegenwoordig moet de nadruk liggen op het koloniseren zelf, als proces. Natuurlijk wilde ik laten zien dat Amsterdam de stad in de Nieuwe Wereld aan de andere kant van de oceaan had vormgegeven, maar ik vond dat de tentoonstelling ook duidelijk moest maken dat dat niet een exclusief Nederlands verhaal was.

De kolonie Nieuw-Nederland had een mix van nationaliteiten; volgens één schatting werden er in Nieuw Amsterdam achttien talen gesproken – en dat is nog aan de lage kant. Op een bepaalde manier is de geschiedenis van de stad dus een Europese geschiedenis onder Nederlandse vlag.

Het is onmiskenbaar ook een Afrikaans verhaal, want slaafgemaakte Afrikanen waren vrijwel vanaf het begin een integraal onderdeel van de bevolking van de stad. Tegelijkertijd is het een verhaal van de autochtone Amerikanen, want toen de Nederlanders in 1624 in Noord-Amerika aankwamen was het land al dicht bevolkt. Sterker nog, een van de belangrijkste redenen voor de Nederlandse aanwezigheid was om producten met de lokale bevolking te ruilen voor bont en beverpelzen.

Tentoonstellingen hebben altijd hun beperkingen, in ruimte en budget. Ik moest me voor de objecten beperken tot de eigen collectie van de New-York Historical Society, en aangezien die verzameling historisch gezien vooral aandacht had gehad voor de witte kolonisten met een Europese achtergrond, vormde dat een uitdaging. Ik kon die oplossen dankzij een flink bruikleen van het New York State Museum, en omdat ik documenten mocht gebruiken die betrekking hadden op de interactie tussen de Nederlanders met enerzijds de autochtone bevolking en anderzijds met de Afrikaanse bewoners van de kolonie.

Het gehele artikel verschijnt in Ons Amsterdam #5. Nog geen abonnee? Klik op deze LINK voor een voordelig proefabonnement!

Russell Shorto is de auteur van Nieuw Amsterdam. De oorsprong van New York en Amsterdam, geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld. De tentoonstelling New York Before New York loopt tot 14 juli 2024. Zie voor meer informatie www.nyhistory.org.