Armen uit de kom gewipt

Veel is er niet over hem bekend: Alexander Olivier Exquemelin. Fransman of Nederlander, de geleerden twijfelen. Waarschijnlijk is hij geboren in Honfleur, heeft hij medicijnen gestudeerd in Amsterdam en is hij daarna naar Parijs vertrokken. In 1666 ging hij met de Franse West-Indische Compagnie mee naar Zuid-Amerika, om zich acht jaar later weer in Amsterdam te vestigen. Daar publiceerde hij in 1678 bij uitgeverij Jan ten Hoorn een boek over zijn reizen op zee, Zeerovers, waar nu een hertaling van is verschenen.

Het verslag is de voornaamste bron van het schrikbewind van de beruchte Engelse zeerover Henry Morgan, die rond 1670 het Caribisch gebied onveilig maakte. Exquemelin was een tijdlang bij hem in dienst en was onder meer aanwezig bij het plunderen en platbranden van de stad Panama. Er werden volgens Exquemelin onvoorstelbare wreedheden gepleegd, met dit als dieptepunt: een man die, nadat zijn armen uit de kom waren gewipt, een touw om zijn hoofd kreeg dat steeds strakker werd aangedraaid ‘tot zijn ogen zo groot als eieren uit zijn hoofd puilden’. Vervol¬gens werd hij aan zijn lid opgehangen en werden zijn neus en oren afgesneden, voordat hij alsnog de genadeklap kreeg.

Dit waren de verhalen die de vroegmoderne mens wel lezen wilde. Het boek werd in tal van landen uitgegeven en was vooral in Engeland een bestseller. Daar verschenen steeds nieuwe drukken die werden aangedikt met andere ooggetuigenverslagen. Daardoor was het boek rond 1700 zo veranderd dat Nicolaas ten Hoorn, de zoon van uitgever Jan, het niet meer herkende als het werk van Exquemelin. Hij besloot de Engelse versie te vertalen en bracht die hier onder een nieuwe titel uit, Historie der Boecaniers.

Alexander O. Exquemelin, Zeerovers. Het journaal van een ooggetuige (Voltaire 2003)

Machiel Bosman
Juli/augustus 2003

Delen:

Editie:
Augustus Juli
Jaargang:
2003 55
Rubriek:
Recensie
Tijdperk:
1600-1700