Andries de Jong Touwwerk Vlaggen Watersportartikelen. Muntplein 8. 1787-2022

Eens in de zoveel tijd moet er weer een historische winkel afscheid nemen van de stad. Ditmaal gaat het om de winkel van Andries de Jong, sinds 1787 gevestigd tegenover de Munttoren, voor veel stadsbewoners een vertrouwd beeld. Na bijna 235 jaar gaat deze iconische zaak helaas Amsterdam voorgoed verlaten. Huidig eigenaar Ian Krom verplaatst momenteel de inventaris van de zaak naar Zandvoort, van waaruit hij online de zaken verder gaat voortzetten.

In 1787, het jaar dat de Pruisische troepen ons land binnenvielen en Amsterdam belegerden, vestigde lijndraaier Andries de Jong zich met zijn touwslagerij aan het toenmalige Schapenplein schuin tegenover de Munttoren. Een echte ambachtsman, die langs een lijnbaan garens tot touw verwerkte. De naam Andries de Jong zou altijd met grote letters op de gevel blijven prijken en bleef onverbrekelijk verbonden aan deze bijzondere zaak, waar behalve heel veel soorten touw, geleidelijk aan ook scheepsbenodigdheden en watersportartikelen werden verkocht.

Familie Krom

Al vanaf 1847 staat de familie Krom aan het roer. De huidige eigenaar Ian Krom is de vijfde generatie en de zevende generatie op rij van eigenaren sinds de oprichting en dat is iets wat nog maar weinig voorkomt. De Amsterdamse vlag hangt in top, want Andries de Jong is ook van oudsher bekend als leverancier van spandoeken, geveldoeken, vlaggen en wimpels, die overigens jarenlang werden gemaakt in eigen atelier op het Spui 26 (naast het huidige Café Luxembourg).

Het vier verdiepingen tellende pand waarin de winkel van Andries de Jong was gevestigd heeft weliswaar een brede voorgevel, maar is heel ondiep.Tot het begin van de twintigste eeuw woonden de eigenaren en hun gezin boven de winkel. Het winkeltje bood nauwelijks ruimte aan de grote collectie watersportartikelen die het pand herbergde. Een 19de-eeuwse gietijzeren wenteltrap leidde naar de hoger gelegen verdiepingen, die in gebruik waren voor opslag en voorraden. Op de vierde verdieping was het kantoor.

Touwslagerij wordt tevens winkel met scheepsbenodigdheden

Nog tot in de jaren twintig van de vorige eeuw noemden de eigenaren van Andries de Jong zich touwslager. Touwslagers of lijndraaiers kwam je in eerste instantie voornamelijk tegen in havensteden, want touwen en koorden waren onmisbaar bij de tuigage van zeilschepen. Later waren voor het afmeren en slepen van schepen trossen (dikke kabels) nodig. Touw bestond toen uit natuurlijke vezels zoals: vlas, manilla, hennep en sisal. Tegenwoordig hebben vanwege de treksterkte, slijtvastheid, weer- en windbestendigheid, kunststofmaterialen en staaldraad de voorkeur. Op enkele uitzonderingen na, is het beroep van touwslager vrijwel verdwenen. Geleidelijk aan veranderde het oorspronkelijk ambachtelijke bedrijfje van Andries de Jong dan ook in een winkel, waar behalve touw ook scheepsbenodigdheden, hijsblokken en vlaggen werden verkocht. Wel bleef een groot en gevarieerd assortiment touw heel lang het belangrijkste product, want niet alleen de scheepvaart had touw nodig.

Firma Andries de Jong in 1847 voortgezet door familie Krom

Touwslager Andries de Jong, die in 1787 zijn bedrijfje startte aan het Muntplein, was getrouwd met Clasina de Camps. Zij hadden twee kinderen: Anna geboren in1808 en Andries in 1813. Na verloop van tijd, we weten niet precies wanneer, droeg Andries de Jong zijn touwslagerij over aan Andries de Jong Jr. Dochter Anna trouwde in 1836 met Gijsbert Blokhuis.

Tussen de schaarse historische documenten die over het bedrijf bewaard zijn gebleven, zit een brief die de opvolgers van Andries de Jong Jr. zestig jaar na de oprichting van de ‘Affaire Andries de Jong, in Touwwerk, Matten enz’, op 1 mei 1847 verstuurden aan hun afnemers:

‘De affaire van mijnen schoonbroeder, den Heer Andries de Jong, overgenomen hebbende, welke door mij onder dezelfde firma zal worden voortgezet, met medewerking van den Heer Johan Lodewijk Krom, welke ik als deelgenoot in genoemde zaak heb opgenomen, nemen wij de vrijheid ons in UEd. gunst en vertrouwen aan te bevelen, belovende wij alles te zullen aanwenden, om, door eene civiele en prompte bediening, het te schenken vertrouwen in die zelfde mate te verwerven, als zulks onzen voorganger mogt te beurt vallen.

Met de meeste hoogachting, UEd.dienstwillige Dienaren G. Blokhuis Wzn en J.L. Krom’.

Johan Lodewijk Krom, die later zonder Gijsbert Blokhuis, de schoonzoon van Andries de Jong Sr. verder zou gaan, luidde de periode Krom in die tot op de dag van vandaag voortduurt.

Touwleverancies begin 20ste eeuw

In een bewaard gebleven kasboek uit 1915 staan veel bekende Amsterdamse bedrijven genoteerd, waaraan diverse soorten touw werd geleverd. Vooral heel veel pak- of bindtouw. Alles werd destijds afgeleverd in stevig bruin pakpapier met een touw eromheen. Plakband bestond nog niet, laat staan een plastic tasje. Andries de Jong verkocht ook koorden voor gordijnen, jalouzieën en ramen. Rolluik-, tree- en singelband, drooglijn, treklijn, kolfgaren, hop- en bindkatoen, schiemansgaren en yachtmanilla. Maar ook liftkabels en hijstouwen. De bestellingen werden door de hele stad met handkarren bezorgd, later per bakfiets en nog later door bromfietskoeriers.

Andries de Jong op het Muntplein

Andries de Jong zou in 1787 met zijn touwslagerij begonnen zijn tegenover de huidige locatie, in één van de Engelse huizen, die destijds op het Schapenplein (nu Muntplein) stonden.Deze huizen werden tussen 1865 en 1875 gesloopt, ten behoeve van de verbreding van de brug over het Singel, waardoor het toenmalig besloten Schapenplein verdween. Het nieuwe plein kreeg de naam Sophiaplein, naar de eerste vrouw van koning Willem III. Al snel daarna werd het Muntplein genoemd of kortweg de Munt en in 1917 werd deze naam officieel. De naaste omgeving van Andries de Jong’s werkplaats is te zien op een doek van de Amsterdamse schilder Isaac Ouwater (1748-1793) uit 1770 Gezicht op het Singel en de Munttoren. Het geeft een aardig beeld van hoe het er destijds uitzag. Rondom de Munttoren prachtige huizen, slechts hier en daar een enkele wandelaar. Een sierlijke door twee witte paarden getrokken koets met palfrenier die de smalle brug tussen de Singel en de Binnen-Amstel opgaat. Op het water is het heel wat drukker met zeilschepen en vrachtboten. Die hadden uiteraard allemaal touw nodig. Tot halverwege de twintigste eeuw was hier zelfs nog een haven. Nu na ruim twee eeuwen is de omgeving radicaal veranderd en is er van rust geen sprake meer.

Andries de Jong veranderde steeds van adres maar niet van plaats

Het vier verdiepingen tellende pand van Andries de Jong staat aan het eind van het drukste stukje Singel en op één huis na op de hoek van de Kalverstraat. De smalle brug van ooit werd door diverse uitbreidingen de breedste brug van Amsterdam, het huidige Muntplein. Naarmate de omgeving van de Munttoren groter werd en drukker, veranderde ook het adres van Andries de Jong en zijn opvolgers. Schapenplein in 1824, Muntsluis in 1855, Sophiaplein in 1877, Singel 477 in 1915 en tenslotte vanaf 1917 Muntplein 8. De Munt mag dan een plein lijken, maar het is nog steeds als vanouds een brug tussen de Singel en de Binnen-Amstel, zij het dat hij in de loop van de tijd door aanplemping van stroken Amsteloever steeds verder is verbreed.

Dolle dinsdag 5 september 1944

Dolle Dinsdag 5 September 1944. Op de avond van 4 september 1944 meldde minister-president Gerbrandy vanuit Londen via Radio Oranje dat Breda bevrijd is. De volgende dag brak er paniek uit onder de Duitse soldaten en hun aanhangers de NSB’ers. Veel Amsterdammers stonden klaar om de bevrijders te begroeten. De vlaggenwinkels werden bestormd. In een paar uur tijd was er in heel Amsterdam geen vlag meer te koop. Ook Herman Krom (3e generatie) haalde de door hem zorgvuldig verborgen vlaggen weer tevoorschijn voor de verkoop. Er ontstonden chaotische toestanden voor de deur. Vlaggenmasten werden door Duitse soldaten in de Singel gegooid en er volgde een korte arrestatie van Herman Krom.

Watersport in opkomst

Begin jaren dertig van de vorige eeuw richtte de firma Andries de Jong zich naast de activiteiten in de haven van Amsterdam ook op de watersport en alweer was het touw niet aan te slepen. Andries de Jong was voor de oorlog generaal-agent voor Nederland van de grootste paddelfabriek van Duitsland, de firma Gottlob Schaefer in Esslingen. Aan zweminrichtingen en natuurbaden werden ondermeer leshengels, reddingshaken, zwemladders, schepnetten, leren zwemgordels, gaffelschoenen, giekschoenen, zeilkousjes, misthoorns, klauternetten en dommekrachten geleverd. Andries de Jong was inmiddels ook groothandelaar en leverancier van vlaggen en vlaggenmasten. Om alle voorraden kwijt te kunnen kwam er in 1933 een pakhuis bij, schuin aan de overkant van de Singel in de Openhartsteeg 1 bij de Bloemenmarkt. Die vreemde naam dankt de steeg aan een huis waarvan de gevelsteen een open hart toonde waar een oranjeappel in stak. In de 16de eeuw al een teken van oranjegezindheid. Het pakhuis werd rond 2006 verkocht.

Hans Krom op Spui 26

In 1964 namen Hans Krom en zijn vader Herman Krom (derde generatie) de meer dan honderd jaar oude zeilmakerij van J. Zeilinga over op het Spui 26. De eerste jaren heeft Hans Krom nog zeilen en tenten gemaakt op de eerste verdieping, terwijl beneden scheepsbenodigdheden werden verkocht. Eind jaren zeventig werd de zeilmakerij opgedoekt. Hans Krom koos voor een uitgebreid aanbod vrijetijdskleding, wat in die tijd nog heel bijzonder was. Zijn broer Herman (4e gen.) zou zich dan op het Muntplein verder richten op de scheepsbenodigdheden. De winkel op het Spui, nog steeds onder de naam Zeilinga, werd in 2000 opgeheven. En nu is dan de winkel aan het Muntplein helaas aan de beurt.

Eigenaren/Directies

1787-1847 : Andries de Jong Sr. en Jr.

1847-? : Gijsbert Blokhuis Wzn

1847-heden:

Johan Lodewijk Krom     

Herman Christoph Krom

Herman Christoph Krom

Herman Christoph Krom

Ian Krom                    

 

Wanneer de Vlag waait van den toren

De klokken zingen over 't land,

Om ons de tijding te doen hooren

Dat 't feest is in het Vaderland,

Dan toonen wij in alle Steden,

In alle Dorpen, groot en klein,

Dat wij als Volk tezamen hooren,

Dat we allen Nederlanders zijn.

Uit een jaren dertig-brochure over vlaggen van de firma Andries de Jong

 

Bronnen

Ian Krom, Andries de Jong BV

Els van Wageningen, archief

 

 

Beeld: Collectie Stadsarchief Amsterdam

 

Delen:

Gerelateerd

Koppertjesmaandag: de leprozen vormen een ‘eigenaardige optogt’
Koppertjesmaandag: de leprozen vormen een ‘eigenaardige optogt’
Actueel 10 januari 2022
Geertruida Grevelink-Hilverdink. De reddende engel van het treurspel
Geertruida Grevelink-Hilverdink. De reddende engel van het treurspel
Markante Amsterdammers 5 januari 2022
Gelukkig Nieuwjaar!
Gelukkig Nieuwjaar!
Actueel 4 januari 2022