Achtung, Achtung, Polizei...

Op zondag 20 juni 1943 wordt Karel van het Reve gewekt door het geroep van luidsprekers in de Van Woustraat. ‘Joden moet zich klaarmaken,’ hoort hij, ‘mogen hun woning niet verlaten,’ hoort hij, ‘Achtung, Achtung...Polizei...’. 

Elders in de stad, in Zuid, wordt H. Wielek, de schrijver van De oorlog die Hitler won, wakker van de telefoon: ‘Een vriend, die je opgewonden meedeelt, dat de Transvaalbuurt, waar hij woont, afgezet is, en dat het tegen de Joden gaat. (…) “Kijk eens naar buiten,” zegt mijn vrouw. “Onze buurt is afgezet; niemand kan meer uit zuid weg.” (…) Luidsprekerauto’s razen door de straten: “Alle Arier zu Hause bleiben! Alle Juden müssen sich fertig machen zum Abmarsch!”’ 

Ruim 5500 mensen worden die dag afgevoerd, eerst met de tram naar het Centraal Station en vandaar met de trein naar Westerbork. Daar wacht deportatie, voor de meesten naar Sobibor. De trams vertrekken van twee verzamelplaatsen: het Olympiaplein en het Daniël Willinkplein, het huidige Victorieplein.  

Zowel op het Olympiaplein als op het Daniël Willinkplein maakt de als persfotograaf voor de nazi’s werkende NSB’er Herman Heukels die dag foto’s. Hoeveel foto’s, is niet bekend. Er zijn er maar een paar overgebleven: stuk voor stuk respectloze beelden die de bedoeling hebben weerloze en gedoemde mensen nog eens extra te vernederen. Het is op zijn minst ironisch dat een aantal van deze schofterige foto’s zo iconisch zijn geworden.  

Ontdek Ons Amsterdam

Wil jij alles weten over de fascinerende geschiedenis van Amsterdam?

Meld je aan Arrow right Geef cadeau Arrow right

De foto van de met hun bagage slepende Joden op het Olympiaplein bijvoorbeeld, die het omslag siert van Der gelbe Stern. Die Judenverfolgung in Europa. De foto van het meisje met het lange donkere haar dat in Ondergang staat, door Presser gekropt zodat je de chaos om haar heen niet ziet, vergezeld van zijn gedicht dat begint met de regels ‘Je lippen die ik heb gekust,/ je haren, donker en verward’. 

De familie van het Reve voorkomt dat hun stokoude onderduikster tante Kee (Keetje Hartlooper) op het Daniël Willinkplein belandt door haar in een kast te verbergen. Op het Olympiaplein ziet Wielek een kind dat zijn pop laat vallen: ‘een Grüne, die achter het kind staat, ziet het en voordat het kleintje zijn één en alles kan oprapen, geeft hij de pop een schop, dat zij hoog de stralende lucht in schiet. Het kind is zo overrompeld, dat het niet eens kan huilen. Heeft het nog gezien, hoe daarginds, waar de pop was neergekomen, een vent in uniform anderen belet heeft haar op te rapen? Hij heeft het zélf gedaan en haar in grote boog buiten de omheining gegooid.’  

Op het hek staat te lezen dat hier Fanny Blankers trainde. 

Delen:

Buurten:
Zuid
Editie:
Juni
Jaargang:
Rubriek:
Column

Gerelateerd

Een gebouw dat beschermt
Een gebouw dat beschermt
Column 1 juni 2022