1 augustus 1941. Naaktloper op het Leidseplein

Vrijdag 1 augustus 1941 rent een man naakt over het Leidseplein. Het is een leerling van de toneelschool, Jan van Herwijnen, die probeert in één klap beroemd te worden. 

 

Eerder die dag zit de jonge acteur Jan van Herwijnen in kunstenaarssociëteit de Kring. Hij verzucht dat hij graag beroemd wil worden, en een grappenmaker antwoordt: ‘Dan moet je in je blote kont over het Leidseplein gaan lopen.’ Jan neemt de uitdaging aan. Op de toilet trekt hij zijn kleren uit en met alleen zijn sokken, schoenen, hoed en paraplu stapt naar buiten. Zijn vriend Waldo van Suchtelen, die de foto maakte, weet het zich veertig jaar later nog goed te herinneren. In het NRC Handelsblad vertelt hij: ‘Hij zou naar de hoek van het plein lopen om daar het verkeer te gaan regelen. Naakt! Dit zou een oploopje veroorzaken en natuurlijk zouden er agenten komen. Die zou hij al op een afstand staande houden. 'Halt, knielt neder!', zoiets zou hij roepen. De agenten, stelde hij zich voor, zouden knielen en hij zou ze dan tot ridder slaan, met z'n paraplu. Dat moment moest ik kieken en de foto moest naar alle kranten.’

 

Het loopt natuurlijk anders. De agenten verschijnen weliswaar al snel, maar zij laten zich door Jan niet met een paraplu tot ridder slaan. In plaats daarvan nemen ze hem in een houtgreep en brengen hem naar Paviljoen 3 van het Wilhelmina Gasthuis: de afdeling voor ‘lijders aan geestesziekten’. Toch mislukt het plan niet helemaal. Van Suchtelen laat de foto wel degelijk afdrukken en naar verschillende krantenredacties brengen. En als journalist Henk Kersting een kopie onder ogen krijgt, ziet hij een mooie kans om wat anti-Duitse propaganda te maken. Hij framet de actie van van Herwijnen als een verzetsdaad; door naakt over het Leidseplein te rennen zou de acteur demonstreren tegen de beslissing van de bezetter om textiel op de bon te doen. Begeleidt door teksten als ‘Geen textielkaart dan maar zoo’, ‘Waarom ik mij niet geneer? Ik heb helaas geen punten meer’ wordt de afbeelding verspreid. De foto vindt zelfs zijn weg naar Amerika, waar het tijdschrift Life hem publiceert met het bijschrift: ‘German Clothes Rationing’. Zo bezien is Jans voornemen; ‘Ik ga de aandacht van de hele wereld op me vestigen, daarna zien we wel verder’, toch nog een beetje bewaarheid geworden.  


Beeld: Stadsarchief Amsterdam/Waldo van Suchtelen.

Delen:

Buurten:
Centrum
Rubriek:
Actueel
Tijdperk:
1900-1950

Gerelateerd

10 juli 1930. Vacantie-kinderfeest
10 juli 1930. Vacantie-kinderfeest
Actueel 10 juli 2020
2 juli 1917. Aardappeloproer in de Marnixstraat
2 juli 1917. Aardappeloproer in de Marnixstraat
Actueel 2 juli 2020
28 juni 1917. Aardappeloproer in Amsterdam
28 juni 1917. Aardappeloproer in Amsterdam
Actueel 28 juni 2020