De Waag gestut

Cover_OA_sept_1992_Waag_kleinDe Waag op de Nieuwmarkt is op 10 februari gestut wegens zorgwekkende bouwvalligheid. Grootste probleem is dat de fundering van deze voermalige stadspoort uit de 1fde eeuw niet (meer) deugt. Daarnaast worden de bakstenen van binnenuit aangetast door het zout dat er inzit, al sinds ze ruim vijf eeuwen geleden van zeeklei werden gebakken.




[Illustratie: Voorplaat Ons Amsterdam september 1992, met hoofdartikel 'Wat willen we met de Waag?'. Foto Henk Thomas.]






Het hele gebouw verzakt ongeveer een centimeter per tien jaar, op een onderdeel na: de Metselaarstoren aan de zuidkant. Die staat kennelijk net op steviger grond. Gevolg is dat de muren uit hun verband worden getrokken. Al eind vorig jaar stelden deskundigen vast dat er een hele nieuwe fundering moet komen. Dat wordt een kostbaar karwei, maar B&W beseffen wel dat het ernst is. Met de Oude Kerk en de Schreierstoren behoort de voormalige Sint Antoniespoort tot de enige Amsterdamse grote gebouwen van voor 1500.

Zout in de stenen
Een ander probleem is het zout in de stenen. Het hele pand wordt daardoor aangetast, maar het is vooral tragisch voor de 'meesterproeven' in de Metselaarstoren, de vaak schitterende siermetselwerk in het trappenhuis en de kamers van de toren waarmee de gevorderde metselaarsleerlingen konde bewijzen dat ze het waard waren als volwaardig lid tot hun gilde te worden toegelaten. Onderzoelinstituut TNO heeft nu een soort pasta ontwikkeld waarmee het zout uit de stenen kan worden gezogen.

Talloze bestemmingen
In de loop der eeuwen had de Waag vele bestemmingen: stadspoort, waag (gebouw waar grote handelswaar gewogen werd), onderdak van diverse ambachtsgildem. wachtlokaal voor de schutterij, anatomisch theater, executieplaats (schavot aan de gevel), stadsschermzaal, kantoor van de Choleracommissie, brandweerkazerne, meubelfabriek, Gemeentearchief, Amsterdams Historisch Museum, Geschiedkundig Medisch Pharmaceutisch Museum en Joods Historisch Museum.
Na restauratie werd in 1994 op de begane grond een restaurant geopend. De bovenverdiepingen werden betroklen door de Stichting Lezen en vooral de (door Marleen Stikker opgerichte) Maatschappij voor Oude en Nieuwe Media, die inmiddels Waag Society heet.
In september 1992 (toen de discussie over een nieuwe bestemming nog volop woedde) publiceerde Ons Amsterrdam een uitvoerig artikel over de geschiedenis van de Waag. (Helaas nog niet digitaal beschikbaar.)

Hoe oud is de Waag?
Het bouwkundig onderzoek naar de toestand van de Waag heeft bovendien tot verrassende nieuwe ideeen over de ouderdom van het gebouw. Tot nu toe gingen alle historici uit van 1488, omdat dat jaartal (in Romeinse cijfers) te lezen is op een gevelsteen aan de noordkant van de toren, tegenover de Zeedijk. Een door Bureau Monumenten & Archeologie ingehuurde expert vermoedt echter dat een deel van de poort nog een stukje ouder is. Meer daarover in het maartnummer van Ons Amsterdam!