Rokin Extra 7: Scheltema: meer dan een boekhandel

Scheltema BeurssteegOp 6 juni 1853 liet Johannes Hendrik Scheltema per advertentie in het Algemeen Handelsblad weten dat hij op de hoek van de Kromelleboogsteeg en de Beursstraat - zoals het smalle stukje tussen Rokin en Dam toen nog heette - een boekhandel was begonnen. (Zie foto.) Hij was de bijna twintig jaar jongere broer van Amsterdams eerste gemeentearchivaris P. Scheltema, die ook wel Piet Perkament werd genoemd. Zoals de meeste boekhandelaren toen was hij ook uitgever. Maar al na nog geen 15 jaar deed Scheltema zijn zaak over aan  Tjomme van Holkema en ging de zaak Scheltema & Holkema’s Boekhandel heten. Van Holkema deed de winkel in januari 1882 over aan Klaas Groesbeek, die drie jaar later de zaak verplaatste naar nieuwbouw, Rokin 74, hoek Wijde Kapelsteeg. Onder zijn leiding groeide zowel de uitgeverij als de boekhandel als kool. Hij overleed in 1936, een maand na het besluit tot demping van het Rokin, waarvan hij een fel tegenstander was.

Opvallend is dat in Groesbeeks tijd de zaak veel meer was dan een boekwinkel/uitgeverij. Net als heel wat andere boekwinkels fungeerde  de winkel als postadres voor plaatsers van personeelsadvertenties. En je kon er af en toe ook petities tekenen. Zoals in 1916 het ‘adres-Treub’ waarin erop werd aangedrongen de ontslagname van deze daadkrachtige minister en oud-wethouder niet de accepteren. Bijzonderder was de ‘plaatzaal/plaathandel’ (etsen en gravures). Auteurs en kunstenaars waren er kind aan huis.

   In juni 1975 verhuisde de zaak - inmiddels uitgebreid met de academische boekhandel van P.H. Vermeulen - naar het Spui en tien jaar later naar het Koningsplein. Na eind jaren zestig onderdeel te zijn geworden van het Kluwerconcern, vervolgens van Boekhandels Groep Nederland, die bij elke reorganisatie en andere eigenaars steeds raardere namen kreeg (Selexyz, Polare), is deze kwaliteitsboekhandel weer zelfstandig geworden. Nu is ‘Scheltema’ weer terug op het Rokin, ongeveer tegenover de plek waar het allemaal begon.  En opnieuw zeer veelzijdig.  Weliswaar zonder uitgeverij en kunsthandel, maar wel met een koffiehoek en allerlei evenementen. 

Marius van Melle