Rokin Extra 4: De Beurssteeg alias Beursstraat.

BeurssteegOoit heette het begin van het Rokin (bij de Dam) de Beurssteeg, later Beursstraat. Dit was de bakermat van boekhandel Scheltema en de Amsterdamse redactie van de NRC.

Zoals er aan het Rokin ooit een Beurspleintje was, zo was er daar ook een Beurssteeg – die van 1875 tot 1899 Beursstraat ging heten, waarna in 1902 de smalle reep grond langs de oostkant van de bijna voltooide Beurs van Berlage die naam overnam.

De Beurssteeg was de zeer smalle doorgang van de Dam naar het Rokin, waarvan de westkant nu de zijwand is van Peek & Cloppenburg. Tot dat kledingpaleis tussen 1914 en 1917 werd gebouwd stonden hier de huizen Rokin 2-6B, die tot 1899 Beurssteeg/ Beursstraat 2-12 heetten.

Nog geen vijf meter daartegenover stonden tot 1876 de huizen Beurssteeg 1,3, 5, 7 en 9. Tegelijk met het besluit die te slopen gaf de gemeenteraad de daardoor verbrede steeg in 1875 de naam Beursstraat. Eind 1899 ging de Beursstraat Rokin heten, waardoor ook de eerste daarop aansluitende Rokinhuizen een nieuw nummer kregen.

De nummering begon tot 1899 niet precies op westhoek de hoek met de Dam, want dat huis nummerde op de Dam. Vanaf 1869 tot 1914 stond daar sigarenmagazijn De Rijnstroom van P.C.G. Hajenius.  Links daarnaast stond Beurssteeg 2 (tot 1875 Beurssteeg E 188 geheten). Daar was al begin 18de eeuw een boekwinkel, De Drie Raepen geheten.  Die gaf in 1713 werk van Jan Luijken uit.  Later in die eeuw kwam er de boekwinkel van Salomon Schooneveld, voortgezet door diens zoon Mathieu. Sinds kort na 1800 heette deze (kantoor-)boekhandel de Fa. M. Schooneveld & Zoon. Deze was tevens uitgeverij. Samen met de kantoorboekhandel aan de overkant van de steeg, van Wed. J. Ellerman (Beurssteeg E 176) verzorgde Schooneveld bijvoorbeeld in 1875 de publicatie van het Algemeen Adresboek voor de stad Amsterdam. Schooneveld bood vanaf eind 19de eeuw tot de gedrongen verhuizing in 1914 in een achterkamer onderdak aan de Amsterdamse redactie van de Nieuwe Rotterdamsche Courant (NRC).In een ander kamertje zetelde het Algemeen Advertentiebureau Nijgh & Van Ditmar. Uitgever Henricus Nijgh, die in 1864 samenging met W.N.J. van Ditmar, had in 1844 de NRC opgericht en was twee jaar lager met zijn advertentiebureau begonnen. Toen de bouwplannen voor Peek & Cloppenburg klaar waren verhuisden Schooneveld, NRC en Nijgh & Van Ditmar gedrieen naar Rokin 47. Daar moesten ze (wegens uitbreiding van de Rotterdamsche Bank) alweer in 1916 weg, naar Nieuwezijds Voorburgwal 157. Maar in 2012 zou de NRC weer terugkeren naar het Rokin, een meter of tien ten noorden van nummer 47.

Schooneveld en Ellerman waren niet de enige boekwinkels in de steeg.
In 1813 was er bijvoorbeeld al een boekhandel Poster, in 1838 boekhandel R.C. Lepper (een halve eeuw later op Rokin 14). En in 1853 opende  J.H. Scheltema op de noordhoek van de Kromelleboogsteeg (achtereenvolgens genummerd Beurssteeg E 183, Beursstraat 12 en Rokin 6B) een boekhandel die in 1858 werd overgenomen door Tjomme Holkema en toen Scheltema & Holkema ging heten. In 1885 verhuisde die winkel, inmiddels gespecialiseerd in wetenschappelijke boeken, naar Rokin 74, in 1975 naar het Spui (als Scheltema Holkema Vermeulen) en in 1985 naar het Koningsplein, waar de zaak sinds 2006 onder de namen Selexyz en Polare verkommerde. Met de oorspronkelijke naam Scheltema herleefde de winkel (nu eigendom van mediabedrijf Novomedia) in 2015 op Rokin 9, waar Ons Amsterdam op 4 november jl. zijn Rokin-special mocht presenteren.

En dan was er rechts van de voormalige plek van Scheltema (Beurssteeg E 184, Beursstraat 10, Rokin 6) rond 1900 ook nog boekhandel Gebr. Ebert, onder meer een puik adres voor kinder- en prentenboeken. De heer J. Ebert begon er rond 1845 als schrijfpennenfabrikant.


En wie waren er nog meer? 
Beursstraat 4 (tot 1875 E 187, na 1899 Rokin 2A: ) Tot 1890 M.S. de Vries, in fournituren en pelterijen;  vanaf 1891 de kleermakerij van Henri Wiwel.
Beursstraat 6 (E 186, Rokin 4): In 1875 Lensvelt & Co., zuiveraar vanwandgedierte;  van 1876 tot 1898 arts Jacob Mozes van Vorst, in 1898 veroordeeld tot twee maanden cel lichamelijke schade van zijn patiënten, daarna tot 1914 uurwerkmaket M. Tritschler. 
Beursstraat 8 (E 185, Rokin 4A): vanaf ca. 1880 Flora’s Bazar,  van bloemisten Johs. van  den Berg & Zoon, met tuinen aan Haarlemmerweg.
Beursstraat 10 (E 184, Rokin 6): Vanaf ca. 1845 schrijfmachinefabrikant J. Ebert, later (kantoor-)boekhandel Gebr. Ebert;  van ca. 1900 tot1914 fa.  G.B. Nieberg, winkelierster in heren-modeartikelen.|
Beursstraat 12  (E 183, Rokin 6A): Van 1853 tot 1885  boekhandel Scheltema (& Holkema);  1891-1896 spiegelfabriek en lijstenmakerij J.J. Höpker. 1892-? tapijtmagazijn E.I. Jacobson, 

Wat voor zaken er waren aan de in 1876 gesloopte oostkant van de Beurssteeg is onduidelijker. In ieder geval (in 1838) de boekwinkels R.C. Lepper  (een halve eeuw later op Rokin 14) en (in 1867, E 175) L. Holtkamp. En rond 1870 ook opticien J. Gudenberg, ook hét adres voor toneelkijkers.

Op de foto, van rechts naar links: het hoge sigarenmagazin Hajenius op de Dam en Beursstraat 2 (boekhandel Schooneveld)  t/m 6B (tot 1885 boekhandel Scheltema), op de rechthoek van de Kromelleboogsteeg.