OPROEP: Joodsche Werkkampen

 

KremboongWat weinigen weten:  ongeveer een kwart van de in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerde joden ging niet rechstreeks naar doorgangskam Westerbork, maar via 'Joodsche Werkkampen'. Daar werden zij als werklozen 'vrijwillig' te werk gesteld. Lion Tokkie schrijft er een proefschrift over -- en hoopt op nuttige tips. (Red.)

TEKST: LION TOKKIE

Toen ik acht of negen jaar was toonde mijn vader een foto’tje met de opmerking: : “Hier hebben de Duitsers mij laten werken:  Kremboong in Drenthe.”

Maar je kan je op die leeftijd niet voorstellen wat dat heeft betekend voor mijn vader. Nu 58 jaar later en na het overlijden van mijn vader in 2005 ben ik verzeild geraakt in een prachtig en verrassend onderzoek naar werkkampen in de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Het fascinerende daaraan is dat met de moderne internet-technologie en de gedigitaliseerde archieven er een onwaarschijnlijke wereld open gaat met een verbluffend resultaat dat niemand verwacht.  Ook  begrijp ik nu hoe spijtig ook na zijn overlijden hoe getraumatiseerd hij was door het verlies van zijn familie en wat hij heeft moeten doorstaan om het einde van de oorlog ongeschonden te halen.

Na 24 maanden heb ik in Nederland ruim 52 zogenaamde Joodsche Werkkampen gevonden die in de periode januari 1942 tot oktober 1942 gevuld werden met joodse mannen, die daar quasi-vrijwillig heengingen, om hun uitkering te behouden.. We hebben totaal van 8500 á 9000 mannen meer dan 5750 namen op appèllijsten gevonden.   We zijn op dit moment  gestart met een totale reconstructie en hopen over een jaar meer dan 90 % van de namen gevonden te hebben.

Daarnaast waren er tenminste  dertien kampen voor ‘gemengd gehuwden’.  De mannen werden in het algemeen aangewezen en uitgezonden door de Sociale Dienst dan wel de Arbeidsbureaus in hun directe woonomgeving.  Het lijkt er sterk op dat de andere bekende instanties zoals de Joodsche Raad en de Heide-Mij slechts in zeer beperkte mate daarbij betrokken waren.
Met de technologie van vandaag is het mogelijk de verschillende archieven en bijbehorende verhalen aan elkaar te koppelen en krijg je een doorzicht in het leven van toen. Dit resultaat geeft nazaten antwoorden die ze nimmer verwachten. Had mijn vader maar alles geweten,  want mijn grootvader en twee ooms hebben ook in een werkkamp gezeten.

Niet te onderschatten is de hulp die ik krijg van verschillende families die mij documenten foto’s en verhalen overhandigden. De Informatie is zo uniek en overweldigend dat  mijn onderzoeksbegeleidingsteam, bestaande uit specialisten van het Herinneringscentrum Westerbork, het NIOD, de Universiteit van Amsterdam, de VU en de Heidemaatschappij er van watertandt.  Het geeft een meer dan gedetailleerd beeld van de wereld van toen.

Kent u een verhaal hierover? Dan kom ik graag met u in contact!

Lion Tokkie
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.