Rokin Extra 2: Het Beurspleintje (mislukt als Rembrandtsplein)

BeurspleintjeVoordat het huidige Beursplein (bij het Damrak) in 1911 zo ging heten, was er al een ander Beursplein(tje), aan de kop van het Rokin, waar sinds 1916 gebouw Industria staat.

Dat ontstond in 1838 door de sloop van de 17de-eeuwse boven het Rokinwater gebouwde Beurs van Hendrick de Keyser. Aanvankelijk het bestaande voorpleintje aan de Damzijde plus het terrein van de verdwenen Beurs zelf, tussen de Papenbroeksteeg en Spaarpotsteeg. Ter plekke van de Beurs werd namelijk aanvankelijk het water overkluisd, maar in 1850 werd die “bedekking van den waterloop” weer afgebroken. Over bleef een klein Beurspleintje, iets hoger dan de omgeving, sinds 1876 afgeschermd door een muurtje, beplakt met reclamebiljetten.

Aan de noordkant stond een huizenblok, grenzend aan Beurspleintje, Beurssteeg (nu Rokinkant P&C) en Vijgendam (zuidoostkant Dam). De twee oostelijkste huizen stonden een stuk naar achteren, vlak bij de Dam, geflankeerd door het pittoreske Beurspoortje naast de Halsteeg (sinds 1868 Damstraat).
In 1841 vormden bevlogen kunstenaars een nationaal comité voor een Rembrandt-standbeeld in Amsterdam. De gemeente beloofde de funderingskosten te betalen en bood het (toen nog ruime) Oude Beursplein aan. Beetje dom, want omdat het Amstelwater er nog onderdoor sijpelde was juist hier funderen lastig. Niettemin stond de plek informeel jarenlang als Rembrandtsplein te boek. Tot in 1850 toch maar werd gekozen voor de Botermarkt, nu Rembrandtplein, waar Louis Royers beeld in 1852 werd onthuld.
Het pleintje was een aardige ‘beeldafsluiter’ van het Rokin, en bij nationale feesten werd het dus afgedekt met lampionverlichte nep-tempelwanden. De werkelijkheid viel tegen. Rond 1900 werd veel geklaagd over diefstallen op mensen die in slaap vielen op de traptreden voor het pleintje en drukkersjongens die vanaf deze stenige heuvel sneeuwballen gooiden.
Al rond 1900 werden de huizen aan de oostkant van de Beurssteeg (pal tegenover de huidige oostwanr van Peek & Cloppenburg) gesloopt, waardoor de smalle doorgang van Rokin naar Dam iets breder werd.
In 1911 werd deze foto gemaakt: we zien van links naar rechts de Beurssteeg met de blinde wand die overbleef na sloop van Beurssteeg 1-5, daarnaast Beursplein 2 (café)-4, de achterkant van Vijgendam 18 met rechts ernaast een glimp van het Beurspoortje en rechts de huizenrij Rokin 1-3 bis. Laatstgenoemde huizen stonden waar NU het nieuwe Beurspoortje is, naast de oostwand van Gebouw Industria.
In april 1912 viel de sloopkogel, voor de bouw van Gebouw Industria, in 1916 in gebruik genomen door de Industrieele Club. Iets oostelijker kwam (zoals gezeg) een saaier nieuw Beurspoortje. Het schamele pleintjes-restant werd in 1934 parkeerplaats.