IJbeeld: razensnelle verandering IJ-oevers in beeld gebracht

Oostelijke Handelskade

In de halfmaandelijkse historische talkshow ‘Stad in gesprek’ van en in het Stadsarchief gaat het morgenmiddag (zondag 17 april, 15-17 uur) over het project ‘IJbeeld’: een kwart eeuw lang werd de radicale verandering van de IJ-oevers nauwgezet op foto en film gedocumenteerd. Gast is de initiator, cineast Henk Raaff.

Neem nou de Oostelijke Handelskade achter Kattenburg, rond 1990 (foto). Nu is het een moderne autoweg, ‘opgeslokt’ door de naastgelegen Piet Heinkade. Maar nog maar een kwarteeuw geleden zag het er zó uit!

De directe omgeving van de IJ-oevers is sinds omstreeks 1990 in een razend tempo bijna onherkenbaar veranderd. In 1986 kondigde de gemeente aan dat de IJ-oevers een ‘toplocatie van internationale’ allure moesten worden. 

Filmer Henk (‘Boebie’) Raaff (geboren 1939; ook bekend als reis- en wandelboekenschrijver en likeurstoker) zag al snel aankomen dat dat na afronding van het hele proces bijna niemand meer zou weten hoe talloze plekken langs het IJ er vroeger uitzagen. Veel was immers ‘niemandsland’.

Dus besloot hij met zijn camera zo veel mogelijk alle veranderingen op de voet te volgen – om te beginnen in 1989 de gedwongen aftocht van de ‘stadsnomaden’ op het KNSM-eiland.

Toen hij doorkreeg dat zijn project en bovenmenselijk karwei was voor één persoon, vond hij steun bij sociaal-geograaf prof.dr. Willem Heinemeijer (destijds ook voorzitter van het Genootschap Amstelodamum), die hem weer in contact bracht met het Gemeentearchief (nu Stadsarchief). Zo ontstond Stichting IJbeeld, die sindsdien het project coördineert en fondsen werft. Behalve Raaff gingen voortaan ook andere filmers en fotografen periodiek op pad. Zij vereeuwigden onder meer de bebouwing van het Oostelijk Havengebied, de totale transformatie van de Westerdoksdijk, het proefeiland voor IJburg, de eerste bewoners van het Java-eiland (1997) en IJburg (2002), café Kaap Kot, containerwoningen in het Westelijk Havengebied, de sloop van Shell-laboratoria en de bouw van filminstituut Eye en de nieuwe wijk Overhoeks.

Van 26 april t/m 19 juni zijn in de centrale hal en de filmzaal van het Stadsarchief Amsterdam (Vijzelstraat 32) foto’s en filmfragmenten uit de IJbeeldcollectie te zien.