Ons Amsterdam 65 jaar

Cover jan 1949Deze maand bestaat Ons Amsterdam precies 65 jaar. In januari 1949 verscheen het allereerste nummer, in de oplaag van enkele duizenden. Het was nog een gemeentelijke uitgave, en dat zou 43 jaar zo blijven. De doelstellingen bleven van begin af aan ongeveer dezelfde, maar de journalistieke presentatie en vormgeving veranderden wel sterk in de loop der jaren.

Bedoeling was in 1949 om de Amsterdammers te doordringen van de bijzondere waarden van Amsterdam. Dan moesten ze wel de geschiedenis van hun stad kennen. Niet alleen de historische gebouwen, maar ook de mensen, de instellingen, de haven, de kroegen en de kerken. En de natuur, in en om de stad, die in de eerste jaargangen opvallend veel aandacht kreeg. Zo, hoopte het gemeentebestuur, gingen de lezers meer van hun stad houden, voelden zij zich meer betrokken en ook meer verantwoordelijk voor hun woonomgeving. Zeker in die jaren van de Wederopbouw was dat heel belangrijk.

 

Organisatie
Drijvende kracht achter het blad was tot 1956 oud-onderwijzer Henk van Laar, die furore had gemaakt bij de socialistische jeugdbeweging AJC en bij de VARA. In zijn functie van secretaris van de Gemeentelijke Commissie Heemkennis, was hij tevens eindredacteur van het maandblad. Hij werd terzijde gestaan door een redactie bestaande uit de gemeentearchivaris, een hoogleraar biologie, het hoofd van de Onderwijsinspectie en het hoofd Gemeenteblad. Een hoofdredacteur kreeg het blad pas in 1989. Wel was er een 'voorzitter van de redactie', liefst een hoogleraar. Van Laar was de enige (in dit kader) betaalde kracht. Hij deed als eindredacteur-redactiesecretaris ook bijna al het werk; de rest van de redactie kwam met tips en 'bewaakte het niveau'. De zakelijke leiding en de productie waren van begin af aan in handen van de Stadsdrukkerij Amsterdam.
In september ontstond als particulier initiatief vanuit de kring van medewerkers en lezers van het blad de Vereniging voor Heemkennis 'Ons Amsterdam'. Haar doel was het organiseren van lezingen en axcursies, al dan niet in het verlengde van de artikelen in het tijdschrift. Die vereniging bestaat nog steeds, al heeft ze weinig meer met het blad Ons Amsterdam te maken. Onlangs vereenvoudigde zij haar naam tot  Vereniging Ons Amsterdam.
In 1971 werd de Heemkenniscomissie opgeheven en kreeg, nog steeds onder gemeentevlag, de directeur van het zojuist zwaar opgetuigde Amsterdams Historisch Museum het recht om de zeskoppige redactie te benoemen. Daarin verschoof het accent van de notabelen naar de experts: jonge medewerkers van de universiteit, het Gemeentearchief en het Amsterdams Historisch Museum, die moderne historische vraagstellingen en benaderingen meebrachten.
Na een minder geinspireerd interregnum van A.M. van de Waal (archivaris van De Nederlandsche Bank, was VVV-perschef  L.C. (Wiet) Schade van Westrum in 1960 de nieuwe eindredacteur-redactiesecretaris gewoorden, en hij zou dat tot 1984 blijven. Hij was was een goede netwerker, met een vlotte pen. Een begrip werd zijn rubriek 'Uit de prentbriefkaartenverzameling van L.C. Schade   van Westrum'. Hij werd opgevolgd door Jan Wagener, corrector van de Stadsdrukkerij, die alert tegenover de steeds 'wetenschappelijker' mede-redacteuren opkwam voor de bijdragen van de talloze 'ervaringsdeskundigen'.   Ook leverden die hun soms 8000 woorden tellende bijdragen vaak handgeschreven in....

In 1992 kwam er een geheel nieuwe structuur, met een tweekoppige professionele redactie, in eerste samenstelling met journalist/historicus Peter-Paul de Baar als hoofdredacteur en Gerda Kooger, voormalig eindredacteur Boekblad)  als eindredacteur. 
Die werd terzijde gestaan door een Redactieadviescommissie, waarin (zoals iin de oude redactie) diverse relevante Amsterdamse instellingen waren vertegenwoordigd; het Amsterdams Historiscvh Museum leverde steeds de voorzitter. Voor het bewaken van de identitteit en continuiteit van het blad en het adviseren van uitgever en redactie ten aanzien van uitgeverszaken werd bovendien in 2001 de Stichting Ons Amsterdam in het leven geroepen.
Door de nog zeer ambtelijke sfeer bleek de Stadsdrukkerij slecht uitgerust voor het slagvaardig uitgeven van een publiekstijdschrift.  In 1992 werd Ons Amsterdam geprivatiseerd door verkoop aan de Weekbladpers (ook uitgever van Vrij Nederland etc.). Daarna wisselde het blad nog enkele keren van eigenaar. Nu wordt het uitgegeven door Uitgeverij Ons Amsterdam bv.
In de loop van de afgelopen 65 jaar zetelde de redactie op acht adressen: Stadhouderskade 40, Willemsparkweg 125, Kalverstraat 92, Voormalige Stadstimmertuin 4-6, Kloveniersburgwal 23-25,  Raamgracht 4-8, Prinsengracht 747, Hillegomstraat 12-14.  In januari 2009 beschreven we onze toen 60-jarige historie aan de hand van deze verhuisgeschiedenis.

Inhoud  
Sinds het aantreden van de redactie van 1989 kreeg de journalistieke professionalisering haar beslag. Dat was ook wel nodig. Tot die tijd hadaen artikelen geen 'intro'  en emmerden ze soms tien pagina's lang door. Voor het eerst kreeg het blad ook een inhoudsopgave, in plaats van een vaak wat neuzelig inleidend praatje van de redactievoorzitter-oude stijl. Er werden op freelance-basis enkele professionele fotografen ingeschakeld en er kwam steeds meer kleur in het blad. Sinds 1999 kon het geheel in kleur worden gedrukt.
Het medewerkersbestand werd sinds 1989 stevig uitgebreid en behoorlijk verjongd.  In tegenstelling tot vroeger kreeg ook de wat recentere geschiedenis van de stad voortaan van tijd tot tijd aandacht in het blad, en werd in de onderwerpskeuze aansluiting gezocht bij de actualiteit in brede zin.
De basisformule bleef hetzelfde: Ons Amsterdam is een blad voor een breed publiek (nu bijna 10.000 abonnees) over heden en verleden van Amsterdam.  In woord en beeld duidt het de sporen die de geschiedenis in de stad heeft achtergelaten en zet hedendaagse ontwikkelingen en debatten in historisch perspectief.  Het gaat over alle aspecten van het Amsterdamse leven: de gebouwde stad, maar ook het straatleven, handel en industrie, vermaak, politiek, cultuur, religie, natuur, sport, horeca, noem maar op.
Het is een publieksblad, geen wetenschappelijk tijdschrift,  maar de informatie is wel in overeenstemming met de laatste stand van het historisch onderzoek. Van gewijzigde inzichten over de stadsgeschiedenis brengt Ons Amsterdam de lezers zo snel mogelijk op de hoogte.
De vele prachtige illustraties zijn niet alleen een lust voor het oog, maar voegen vaak ook informatie toe. De rubrieken en series dragen bij tot de levendigheid.  Sommige rubrieken houden het heel lang vol. Dat geldt zeker voor '25 en 50 jaar geleden'  en 'Stadsnieuws' , begonnen in 1971. Maar ook de in 2001 geintroduceerde rubrieken 'Hier gebeurde het' , 'De vaste route'  'Komt dat zien' en 'Puntjes op de i'  zijn blijverdjes. Sinds een paar jaar zijn er ook de rubrieken 'Dubbelfocus' (zelfde plek op oud schilderij en nieuwe foto) en 'Mijn Amsterdam' (lezersbijdragen). Nieuwkomer (sinds mei jl.) is 'Stemmen uit het verleden'. (saillante fragmenten uit dagboeken, brieven, memoires etc.)
Eens per jaar brengt Ons Amsterdam een themanummer uit,  de laatste jaren onder meer over de haven, plattegronden,  burgemeesters, eten en drinken,  Amsterdamse winters, gezondheid, Amsterdam Wereldstad, genot & verslaving en Sinterklaas. In 2013 waren er zelfs twee 'specials': in februari over '400 jaar Amsterdamse grachten' (finaal uitverkocht!) en in november/december over '800 jaar Damrak'.
In september van het afgelopen jaar trad burgemeester Eberhard van der Laan (die in 2011 zijn installatierede al opende met een verwijzing naar ons blad) op als gast-hoofdredacteur. Daarmee trad hij in de voetsporen van Job Cohen, die in september 2009 die rol vervulde.   

Sinds 1998 heeft Ons Amsterdam een website, die in 2011 door een veel betere werd vervangen. Hierop zijn vele artikelen uit de laatste dertien jaar terug te lezen, maar ze bevat ook veel extra informatie. 

In mei 2013 verscheen het blad in een geheel nieuwe vormgeving, ontworpen door Monique Francissen. Tegelijk werd de journalistieke presentatie op onderdelen verbeterd.   Daarmee kunnen we opgewekt op weg naar (om te beginnen) ons 75-jarig bestaan!

 Ter gelegenheid van deze mijlpaal wijden we in ons januarinummer een verhaal aan het oprichtingsjaar 1949 en over de vraag iin hoeverre de actualiteit van dat jaar doorsijpelde in de eerste jaargang van het blad.
In de loop van dit jubileumjaar organiseert Ons Amsterdam een paar bijzondere activiteiten. Daarover volgen later mededelingen.

 

Voor meer informatie: Peter-Paul de Baar, hoofdredacteur, 929-305 36 56 og 020-365 78 50.