In memoriam Herman Beliën en Johannes van Dam

Deze en vorige week verloor Ons Amsterdam twee goede vrienden: Herman Beliën en Johannes van Dam. Allebei na een relatief kort maar buitengewoon productief leven.

 

Herman Beliën (geboren in 1946) was met een korte onderbreking vanaf 1969 wetenschappelijk medewerker aan de Universiteit van Amsterdam, eerst een paar jaar in de Oude Geschiedenis en na een kort uitstapje naar de HBO-lerarenopleiding Geschiedenis: ‘D’ Witte Leli’) in de Nieuwe Geschiedenis en later ook Amerikanistiek. Vanaf het begin een duizendpoot, dus. Als docent viel hij op door zijn uitdagende stijl. Menig eerstejaarsstudent schrok van zijn cynische humor, om zich daarna te laten meeslepen door zijn onstuitbaar enthousiasme voor alle tastbare sporen van de geschiedenis. In het overdragen daarvan had hij veel plezier, en hij maakte zich ook razendsnel kennis eigen over alle delen van de wereld in ieder tijdperk. Een van zijn grootste talenten was zijn ook voor het pakkende, exemplarische detail dat hij met majeur gemak in een brede context zette, het verleden steeds overtuigend verbindend met onze ervaringen van nu. Met veel sardonische grappen, graag op het randje.

Daarmee werd hij de laatste pakweg tien jaar ook een ideale reisleider, naar zeer uiteenlopende historische plekken als Rome, Florence, Berlijn en Kaapstad. Onder Hermans leiding kwam je op plekken waar andere toeristen nooit kwamen en sprak je met beroemde plaatselijke experts.

Hij reisde dolgraag, maar hield ook veel van Amsterdam, de stad waar hij een groot deel van zijn leven woonde en werkte. De Amsterdam-minnaars kennen hem vooral als buitengewoon levendige presentator van de AT5-serie De Amsterdamse Canon (nog steeds bestelbaar via onze Webwinkel) . Typerend is meteen al de eerste aflevering, waarin we hem, met zijn Michelin-mannetjespostuur, in lieslaarzen door het zompige veen van Breukelerveen zien ploegen om de kijkers een idee te geven van het landschap dat ontgonnen moest worden om er kort na 1200 de nederzetting Amsterdam te beginnen.

 

Ook Ons Amsterdam heeft ruimschoots van hem mogen genieten. Met onze propagandistische hulp zeten Ineke van Tol en hij in 1996 een Amsterdam-collegereeks op voor niet-studenten. Het liep storm, en de latere reizen kwamen hieruit voort.

Sinds 1999 was Herman lid van onze Redactieadviescommissie en in 2010 en 2012 ook jurylid van de Ons Amsterdam-Scriptieprijs.

In juni 2011 schreef hij bovendien nog een prachtig artikel voor Ons Amsterdam over de eerste Amsterdammers daar. Pas een krap maand geleden kreeg hij te horen dat ‘er iets niet goed was aan zijn bloed’  en daags voor de chemotherapie zou beginnen trad de heftige crisis op waaraan hij vrijdag 13 september overleed. Alles heftig en snel, zoals zijn hele leven. Gisterenmiddag bezochten velen zijn afscheidsbijeenkomst in crematorium Driehuis. Daar werd zacht gehuild, maar ook veel gelachen: onvermijdelijk als je herinneringen ophaalt aan een kleurrijk figuur als Herman Beliën.

 

Over Johannes van Dam (ook van 1946), die afgelopen vrijdag overleed, zullen we hier korter zijn, want over hem zijn met recht de laatste jaren al heel wat krantenpagina’s volgeschreven.

Welke Amsterdammer kende hem niet (al was het maar van naam), de gevreesde culinaire grootinquisiteur van Het Parool Zijn gevulde en tegelijk gesoigneerde figuur was niet weg te denken uit het stadsbeeld rond het Spui. Vooral bij Athenaeum Boekhandel, zijn buren in de Spuistraat, waren een paar jaar geleden de stapels van zijn kloeke bestseller De Dikke Van Dam niet aan te slepen. Maar dat boek bracht hem ook landelijke roem.  

Gekoppeld aan zijn lange verhuisgeschiedenis, vertelde hij voor Ons Amsterdam van november 1995 (helaas nog niet gedigitaliseerd) zijn bewogen levensverhaal aan Jojanneke Claassen.

Amsterdam was hem dierbaar en dat gold ook voor Ons Amsterdam. Twee keer (in 1999 en 2003) deed hij met vrucht als ‘prominent’ mee aan ons Groot Amsterdam Examen. Als we hem belden met een culinair-historische vraag gaf hij altijd thuis. En in Ons Amsterdam van november-december 2005 (themanummer Eten in Amsterdam) vertelde hij smakelijk over zijn herinneringen aan verdwenen Amsterdamse restaurants

Voor dat alles zijn we hem zeer dankbaar.