Digitaal grachtenhuis

Digitaal_grachtenhuis_tn2_unesco2010In ons juninummer besprak ik kort de nieuwe website die toen nog Digitaal Grachtenboek heette, maar sinds kort is omgedoopt tot Digitaal Grachtenhuis. Té kort, bij nader inzien. Ik was met name teleurgesteld dat in de meeste items de bewoningsgeschiedenis van het betreffende monumentale pand (nog) buiten beeld viel. Dat moge waar zijn, ik had ook wel mogen zeggen dat deze site in ieder geval in architectuurhistorisch opzicht nu al een geweldige vraagbaak is, en een prestatie van belang. En de rest komt nog wel: de samensteller, kunsthistoricus Walther Schoonenberg, roept iedereen op met aanvullingen te komen. Graag nemen we hier op onze website dit artikeltje op [zie onder] waarin Schoonenberg zelf de ontstaanstaansgeschiedenis en ambities van zijn monumenten-databank toelicht.

Peter-Paul de Baar, Ons Amsterdam

Amsterdamse monumenten online

TEKST: Walther Schoonenberg

Op 31 maart werd in het nieuwe grachtenhuismuseum Herengracht 386 een online-database over de Amsterdamse monumenten geopend. Aanvankelijk heette de website het Digitale Grachtenboek, maar op een gegeven moment is besloten de naam te wijzigen in het Digitale Grachtenhuis. De database biedt immers een uniek overzicht van het Amsterdamse grachtenhuis, het typologisch belangrijkste monument in de binnenstad.

Door het koppelen van een aantal databestanden is een raamwerk gemaakt dat de komende jaren kan worden gevuld met belangrijke informatie over de monumenten. De database bevat diverse velden die het zoeken op informatie vergemakkelijken. De basis vormde de gegevens van de rijks- en gemeentelijke monumenten, aangeleverd door respectievelijk de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het Bureau Monumenten & Archeologie (BMA). Dat betekent dat de database nu al de mogelijkheid biedt om te bekijken of een object een monument is en wat de redengevende omschrijving luidt.

Een andere bron vormde de gegevens die ondergetekende in de jaren 1996-2008 verzamelde in het kader van een voorloper van de online-database, namelijk de website ‘Amsterdam Monumenten’, gehost door het toenmalige Bureau Monumentenzorg, de voorloper van BMA. Het gaat daarbij om architectuurhistorische beschrijvingen, maar ook interessant beeldmateriaal, zoals foto’s gemaakt door de fotografen van Monumentenzorg vóór en na restauratie. Deze foto’s, die eind twintigste eeuw nog in kaartenbakken op de burelen van Monumentenzorg stonden, zijn thans voor een groot deel opgenomen op de Beeldbank van het Stadsarchief en nu ook in de online-database. Ze vormen een schat van informatie hoe er door de jaren heen is gewerkt aan monumenten en wat er zoal is gebeurd ter verfraaiing daarvan. Zo blijkt er door de jaren heen veel te zijn gereconstrueerd. De database geeft daarvan een uniek beeld.

Dit beeldmateriaal wordt aangevuld door foto’s die door ondergetekende zelf in de laatste vijftien jaar heeft gemaakt en dia’s die Hans Tulleners in de decennia daarvoor maakte. Het fotomateriaal van Hans Tulleners toont veel interieurs die vooralsnog relatief of zelf helemaal onbekend zijn. Echter, het plaatsen van dit materiaal is nog in volle gang en wordt de komende maanden zichtbaar.

De kern van de database wordt gevormd door de architectuurhistorische beschrijvingen. Daarbij is geholpen door twee stagiaires, maar ondergetekende was verantwoordelijk voor het resultaat. In de drie maanden, die ons ter beschikking stonden, was het niet mogelijk om beschrijvingen te maken voor alle 7.504 objecten in de database. Dit aantal wijkt overigens iets af van het totaal aantal gemeentelijke en rijksmonumenten, omdat objecten die een ensemble vormen (bijvoorbeeld een rij identieke halsgevels) zijn samengevoegd en er ook enkele bijzondere gebouwen zijn opgenomen die (nog) geen monument zijn. Aan dit totaalaantal is op dit moment ongeveer een derde voorzien van korte architectuurhistorische beschrijvingen. Daarnaast zijn er 263 objecten geselecteerd die tot de belangrijke monumenten van de Amsterdamse binnenstad behoren en daarvan zijn langere architectuur- en cultuurhistorische beschrijvingen opgenomen. Dit geeft al een aardig en representatief beeld van het monumentenbestand. In totaal staan er op dit moment ruim 4.200 afbeeldingen in de database. Een deel van het grachtenboek van Caspar Philips uit 1770 is hierin opgenomen. De rest volgt nog.

Er is bewust voor gekozen de online-database, ondanks de nog bestaande onvolledigheden en onvolkomenheden, zichtbaar te maken voor iedereen. Dit is een nieuwe manier van werken, mogelijk dankzij het internet. De komende jaren zal de database verder worden uitgebreid. Doordat iedereen over onze schouders kan meekijken, verwachten wij interessante feedback waardoor de database verder wordt verbeterd. Zo hopen wij dat monumenteneigenaren met architectuurhistorisch waardevolle interieurs zich aanmelden, zodat hun trotse bezit zichtbaar kan worden gemaakt. Hier zijn al goede ervaringen mee. Er is immers een publiek belang bij een goede documentatie van het monumentenbezit. Als bekend is wat er zich allemaal in de monumenten bevindt, verdwijnt er misschien minder dan thans het geval is. Immers, wij zijn allemaal tijdelijke bezoekers van de eeuwenoude monumenten. De panden worden na een paar jaar vaak weer verkocht en wat verdwijnt er vervolgens bij de renovatie die dan wordt gepleegd? De belangrijkste reden dat de database bestaat, is om te laten zien hoe bijzonder Amsterdam is en daarvan te genieten.

Op termijn hopen wij dat deze database een belangrijk naslagwerk wordt. Volgens ons is dat op dit moment al zo, maar er is nog veel te doen. Ook kan niet worden vermeden dat er fouten in zitten. Eigenlijk is zo’n database nooit af. Iedereen die op wat voor manier dan ook mee wil werken, is van harte welkom.

Walther Schoonenberg (*)

17 juni 2011

(*) Walther Schoonenberg studeerde kunstgeschiedenis, specialisatie architectuur, aan de UvA. Hij behaalde zijn BA-diploma in 2010. Hij is daarnaast al vele jaren actief, eerst als voorzitter, tegenwoordig als secretaris, van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad.