Hier gebeurde het… 30 april 1988 Opmerkelijk

Geschreven door Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.     December 09, 2010    
5638   0   0   0   0   0

 

 

 

042009_Hier

"Geef me een zoen, meid!"

De kus van oom Maarten

Wie herinnert ze niet: de twee zoenen die koningin Beatrix op Koninginnedag 1988 kreeg in de Jordaan. Ze bracht die zaterdag een onverwacht bezoek aan de vrijmarkt en mengde zich opvallend ongedwongen in de menigte. In de Tweede Leliedwarsstraat slaagde een man erin de lachende majesteit hartelijk te knuffelen. Een cameraman en een fotograaf registreerden de zoenen, die een plaats kregen in de tumultueuze geschiedenis van de niet altijd zo hartelijke betrekkingen tussen Amsterdam en het Huis van Oranje.

"Geef me een zoen, meid", moet de vrijmoedige Amsterdammer volgens De Telegraaf gezegd hebben. Die woorden stonden in ieder geval boven de foto van 'het moment', die de krant op 2 mei groot op de voorpagina zette. Op televisiebeelden van de NOS was te zien hoe een man in een oranje geruit hemd of jack de koningin haast in het voorbijgaan op beide wangen kuste. Hij liep meteen weer door en verdween in de menigte. "Koningin Beatrix liet zich de omhelzing stralend welgevallen", schreef het ochtendblad. "Een bijna symbolisch gebaar, want nog nooit reageerde de hoofdstad zo spontaan en warm op het tot het laatste moment geheim gehouden bezoek van de Koninklijke Familie".

De Telegraaf was daarmee de eerste krant, die het historisch gehalte van de kussen in de Jordaan onderkende. 's Middags op 2 mei bracht NRC Handelsblad een ooggetuigenverslag van Tom Rooduijn, die toevallig vanachter het raam van zijn eigen huis zag hoe de koningin en haar gevolg per rondvaartboot aan kwamen varen over de Prinsengracht. "De honderden onder mij, aan de overzijde en op de brug keren zich als één man naar de waterkant; men klimt op auto's, kramen en woonboten om maar niets te hoeven missen.”

Burgemeester Ed van Thijn vertelde later in zijn Amsterdamse herinneringen hoe het bezoek tot op het laatste moment voor bijna iedereen geheim was gehouden. Zelfs voor Van Thijn als ingewijde was tot half twee die middag onzeker of het écht door zou gaan. Hij wist het pas toen hij op de televisie zag hoe de koningin haar officiële bezoek aan Kampen en Genemuiden exact op dat tijdstip vrij abrupt afbrak. Een uur later stond Van Thijn klaar toen op het Marine-etablissement bij Kattenburg de helicopters landden. Aan boord waren de koningin, prins Claus en hun drie zoons. Ze stapten in de rondvaartboot die klaar lag en begonnen aan een vaartocht die op het IJ nog onopgemerkt bleef. Pas toen ze onder de Haarlemmersluis door het Singel opvoeren, werden ze herkend. De koninklijke familie meerde omstreeks half vier aan bij de hoek van Prinsengracht en Egelantiersgracht. Vandaar ging het langs de Egelantiersgracht in de richting van de plek waar 'het' zou gebeuren. Op televisiebeelden is te zien hoe de koningin langs de gracht onder andere belangstelling toonde voor tweedehands kleding en zich amuseerde met een paar verkopers van oranje zonnebrillen. Vlak na die laatste ontmoeting kwam ‘de man’ voorbij.

Waanzinnig trots

Columnist Frits Abrahams onthulde vorig jaar in NRC Handelsblad van 17 maart dankzij nauwgezette fotoresearch wáár het precies gebeurde: in de Tweede Leliedwarsstraat, een paar huizen vanaf de hoek met de Egelantiersgracht. Datzelfde voorjaar kwam in de publiciteit rond een tentoonstelling over Amsterdam en de Oranjes in het Amsterdams Historisch Museum een tweede feit boven tafel. Over de identiteit van de man die de kussen uitdeelde bestond lange tijd verwarring en dat voedde het gerucht dat hier sprake geweest zou zijn van een ´opzetje´ van de Rijksvoorlichtingsdienst. Het raadsel werd vorig jaar opgelost. “Het was namelijk mijn oom, Maarten Rijkers. Ik was destijds vijf jaar oud en waanzinnig trots!”, schreef Katinka Rijkers op 1 mei 2008 in een brief aan de Volkskrant. De woorden die oom Maarten daarbij sprak wijken in haar relaas licht af van de tekst die De Telegraaf in 1988 boven de foto zette: "Majesteit! Geef me een zoen!" Daar is de majesteit dus niet op in gegaan, ze heeft de knuffels alleen in ontvangst genomen. Na zijn zoenen werd Rijkers volgens Katinka nog benaderd door de pers en hij trad zelfs op in het televisieprogramma van Jan Lenferink. Aan meer publiciteit had hij blijkbaar geen behoefte.

Na de onmoeting met Maarten Rijkers dwaalde het koninklijk gezelschap nog wat verder door de Jordaan. De koningin bleek geen geld bij zich te hebben en leende een rijksdaalder van burgemeester Van Thijn. Prins Constantijn deed iets met een hakbijl en kroonprins Willem-Alexander beproefde zijn krachten op de Kop van Jut. Alles bij elkaar duurde het bezoek maar kort en na een half uurtje zat het gezelschap alweer in de rondvaartboot. Later die dag opende de majesteit nog een tentoonstelling van vrije schilderkunst in het Koninklijk Paleis op de Dam en ze woonde er de première bij van een film van documentairemaker Cherry Duyns. De bijeenkomst in het paleis begon om half vijf en stond officieel op de koninklijke agenda. Burgemeester Van Thijn onthulde later hoe hij dat gegeven listig had aangewend om de koningin naar zijn stad te lokken. “’Als u nu eens twee uur van tevoren naar Amsterdam komt’, opperde ik, ‘dan zorgen wij ervoor dat u op weg naar uw afspraak ongedwongen en informeel nog iets van de feestelijkheden meemaakt.’”

Bierblikje mist Claus net

Bij het spontane karakter van het bezoek van de koninklijke familie aan de Jordaan op 30 april 1988 zijn wel vraagtekens gezet. Het lijkt niet toevallig dat de televisie later over zulke bruikbare beelden kon beschikken. De uitkomst was in ieder geval een uiterst geslaagd charmeoffensief en waarschijnlijk is daar wel over nagedacht. Over de spontaniteit van de twee kussen in de Tweede Leliedwarsstraat zelf hoeft inmiddels weinig twijfel meer bestaan. In de beeldvorming rond koningin Beatrix hebben ze een vaste plaats gekregen. Ze gelden als staaltje van de onweerstaanbare hartelijkheid waarmee ze haar professionele benadering van het koningschap weet te realiseren. Ook in de canon van de geschiedenis van de verhouding tussen Amsterdam en de Oranjes figureren de kussen van 1988 opvallend. Ze markeren de verzoening tussen monarchie en hoofdstad, nadat Beatrix bij haar huwelijk in 1966 en haar kroning in 1980 heel andere ervaringen had opgedaan. Dat de kussen werden gegeven in de traditioneel koningsgezinde Jordaan komt daarbij mooi uit.

Met onbekommerde stoutmoedigheid kan het toneeltje in de Tweede Leliedwarsstraat gepresenteerd worden als de verzoening van eeuwenlange spanning tussen het Huis van Oranje en een lange historische parade van dwarse Amsterdamse regenten, patriotten, revolutionairen en andere republikeinen. Een ander incident op 30 april 1988 wijst erop dat je met dit soort conclusies beter kunt oppassen. Blijkens zijn memoires zat de apetrotse burgemeester Van Thijn na het geslaagde koninklijk bezoek van die dag nog wel te piekeren over een bierblikje. Dat werd op de terugweg van de Jordaan vanuit de menigte naar het gezelschap in de rondvaartboot gegooid en miste het hoofd van prins Claus op nog geen centimeter. Met Amsterdam en de Oranjes weet je het maar nooit.

Tekst: Marius van Melle en Niels Wisman

April 2009

 

Powered by JReviews