125 en 150 jaar geleden september 1885 & 1860

September 1885

dinsdag 1 Nadat om één uur burgemeester mr. Gijsbert van Tienhoven de gemeenteraadsvergadering met gebed heeft geopend, worden enkele nieuwe leden geïnstalleerd. De raad besluit onder meer tot de instelling van een Commissie tot Beheer van de Handelsinrichtingen.
’s Avonds krijgt een troep mariniers op de Wallen hevige ruzie met enkele agenten onder leiding van brigadier Van Dorp. Met luide muziek trekken zij over straat. Als de agenten daar iets van zeggen, trekken de mariniers hun degen. Eén van hen wordt ingerekend, de rest druipt af.
woensdag 2 Een jongedame die wil uitwijken voor een kar op de Korte Prinsengracht raakt te water. Een heer trekt haar eruit met behulp van zijn overjas en brengt haar naar haar woning in de Binnen Brouwersstraat.
donderdag 3 Op de Dam wordt een pamflet verspreid, ondertekend door ‘Eenige burgers’, waarin wordt geprotesteerd tegen het “schandalige optreden der policie” eind augustus tegen colporteurs van het socialistische blad Recht voor Allen. Opgeroepen wordt om morgenavond naar een openbare protestvergadering te komen in het gebouw van de Werkmansbond op het Singel.
vrijdag 4 Velen moeten buiten blijven tijdens de protestmeeting tegen het politiegeweld: de grote zaal van de Werkmansbond kan niet meer dan 600 personen bergen. De welbespraakte Amsterdamse socialistenleider Jan Fortuyn stelt dat de rellen zijn uitgelokt door het ontactische politieoptreden. Dat is echter minder de schuld van de ongeschoolde en zwaar onderbetaalde agenten, dan van het stadsbestuur en vooral de burgemeester. Hij waarschuwt tegen vandalisme: ingooien van glazen bij rijken en winkeliers helpt niets. “Men gooit zijn eigen glazen in.” Er wordt een petitie opgesteld.
zaterdag 5 Om elf uur ’s morgens vertrekt een delegatie bestaande uit Fortuyn en vier anderen naar het stadhuis op de Oudezijds Voorburgwal en wordt toegelaten tot burgemeester Van Tienhoven. Die belooft een onderzoek naar de klachten in te stellen, maar neemt niets terug van zijn eerdere complimenten aan de betrokken agenten.
Op het adres Nes 67-69 heropent exploitant Frits van Haarlem na een verbouwing zijn variététheater Tivoli, gesticht in 1863.
Een man steelt onder het oog van een agent een pakje sigaretten uit een winkeluitstalling in de Czaar Peterstraat. Hij hoopt ermee in de gevangenis te komen, omdat hij geen geld meer heeft voor zijn levensonderhoud. De politie sluit hem in.
dinsdag 8 In de Hartenstraat is begonnen met de aanleg van een buizennet voor de Vechtwaterleiding.
donderdag 10 De steigers worden weggehaald voor de tempelachtige topgevel van het nieuwe Stedelijk Gymnasium op de Weteringschans. Beeldhouwer Bart ten Hove mocht zich uitleven op de allegorische reliëfs. In november is de opening.
woensdag 16 De Amsterdamsche Courant prijst de nieuwe “asphaltbevloering” van de Nieuwendijk, die deze straat niet alleen een “een behagelijker voorkomen” geeft, maar ook “een aangenaam wandelpad”, net als de Kalverstraat.
vrijdag 18 “Een der oudste leden van het Paleis voor Volksvlijt” beklaagt zich over het concertpubliek van dit evenementengebouw op het Frederiksplein. Bij een uitvoering van Beethovens Vijfde Symphonie blijft een deel (dat vaak kinderen heeft meegebracht) “luidruchtig flaneeren” en lijkt het wel “alsof de kleintjes op hun kinderkamer stoeiden.”
zaterdag 19 De socialisten houden een (ditmaal incidentloze) betoging voor algemeen kiesrecht.
maandag 21 De Vereeniging tot het vormen eener Openbare Verzameling van hedendaagsche kunst te Amsterdam brengt haar schilderijencollectie van het universiteitsgebouw in de Oudemanhuispoort over naar het in juli geopende Rijksmuseum op de Stadhouderskade.
dinsdag 22 De Maatschappij voor Turngebouwen vergadert in het pand van de Werkmansbond over de bouw van een onderkomen voor alle Amsterdams gymnastiekverenigingen samen. Dat zou moeten komen aan de Marnixstraat op de plaats van de voormalige tapijtklopperij.
dinsdag 29 september Prof. dr. H.P.G. Quack aanvaardt in de concertzaal van Felix Meritis op de Keizersgracht het hoogleraarschap in de Staathuishoudkunde met rede over ‘Sociale Politiek’.
’s Avonds overlijdt Mietje Kleine-Gartman (66), alom vereerd als Nederlands grootste actrice.

September 1860

dinsdag 4  In de Koninklijke Akademie van Beeldende Kunsten (in de Oudemanhuispoort) wordt de Stedelijke Tentoonstelling van Schilderijen van Levende Kunstenaars geopend. “Kinderen beneden 8 Jaren worden niet toegelaten.”
Ter gelegenheid van de verjaardag van de Prins van Oranje, erelid, houdt de 2de Sectie van het Metalen Kruis, afdeling Amsterdam, een feestelijke bijeenkomst in de tuin Eik en Linde in de Plantage.
woensdag 5 De gemeenteraad (geleid door burgemeester Jan Messchert van Vollenhoven) keurt de uitbreiding goed van het Athenaeum Illustre, de Amsterdamse instelling voor hoger onderwijs. De Grote Doelen aan het Singel worden aangewezen als onderwijsgebouw. Op termijn moet het Athenaeum uitgroeien tot een volwaardige universiteit met vijf faculteiten. Amsterdamse studenten die de doctorstitel willen behalen hoeven hun studie dan niet meer in Leiden af te ronden. Nu heeft het Athenaeum nog geen promotierecht.
Raadslid Henckenrath klaagt over het ongerief van de as- en vuilnisbelten, vooral de vuilnisbelt op het Weesperveld. De kwalijke uitwasemingen daarvan schaden de gezondheid van de bewoners van het naastgelegen Werkhuis in de Roetersstraat, wat onder meer blijkt uit de hoge sterfcijfers daar.
donderdag 6 B&W publiceren de gemeentebegroting voor 1861. Daaruit blijkt dat het plan bestaat de Anjeliersgracht [Westerstraat – red.] te dempen, evenals de Leprozenburgwal [noordkant Waterlooplein – red.] en Muidergracht. Bovendien wil het college de Leidsepoort (door een zware storm in mei gehavend) slopen en vervangen door een ijzeren hek, met wachtlokalen voor politieagenten en inners van accijnzen. Ook komt er een nieuwe overdekte vishal op de Nieuwmarkt bij de Geldersekade.
zaterdag 8 De jaarlijkse kermisweken naderen. Weduwe G. Bleeker staat (aldus haar advertentie) als vanouds met haar gerenommeerde wafelkraam op de hoek van Reestraat en Keizersgracht en “beveelt zich opnieuw in de protectie harer geëerde begunstigers, belovende een zindelijke en prompte bediening.” In gebouw Odéon op het Singel wordt tijdens de kermis iedere avond een Soirée Musicale Instrumentale gepresenteerd door Martin Bamroche en zijn gezin, met medewerking van de Gezusters Scheele. Entrée 49 cent.
zondag 9 Het onlangs verschenen en zeer gezochte werk Max Havelaar, of de Koffijveilingen der Nederl. Handel-Maatschappij, door Multatuli, is nu te leen bij de Leesbibliotheek van boekverkoper J.G. Lankelma op de Haarlemmerdijk.
maandag 10 Een anonieme ingezonden brief in de Amsterdamsche Courant pleit voor het stichten van algemene slachthuizen. Nu drijven de particuliere slachters samen hun prijs zo op dat “het grootste gedeelte onzer bevolking sedert langen tijd aan geen vleesch heeft kunnen denken.”
woensdag 12 De gemeenteraad wijst vijf bunders grond buiten de Muiderpoort aan voor de aanleg van een begraafplaats. De particuliere ondernemer K. Kooy wil die exploiteren. Samen met de bestaande Westerbegraafplaats buiten de Willemspoort is deze Oosterbegraafplaats nodig om een einde te maken aan het begraven in kerken.
zaterdag 15 De Amsterdamsche Courant is opgetogen over het nieuwe muzikale programma in Frascati in de Nes. De zaal is weliswaar minder uitbundig versierd dan vorig jaar, maar de grote spiegels naast het podium en de rozenpracht maken veel goed. Maar het mooist is het optreden zelf van 23 nummers, “onder leiding van W. Stumpf met het gewoone aplomb uitgevoerd.” Hoogtepunten zijn enkele gerenommeerde Franse zangers en zangeressen en de muzikale clowns Brian en Connelly, “Engelschen die de hardnekkigste spleen radicaal genezen.”
dinsdag 18 Prinsesdag. In de Haagse Ridderzaal constateert koning Willem III in zijn Troonrede: “In het bedrijf van den Scheepsbouw is nog geen meer levendigheid, en in de toestand der Reederijen geen verbetering gekomen.” Maar: “De gunstige toestand der Schatkist veroorlooft mij U binnen kort een voorstel te doen tot het aanleggen van nieuwe waterwegen ter betere verbinding van Amsterdam en Rotterdam met de Noordzee.”
woensdag 19    Uit de Vest bij de Leidsepoort wordt het lijk opgehaald van een onbekende vrouw. Haar muts en omslagdoek zijn gevonden in het Leidsebosje.
vrijdag 28 De clowns Brian en Connelly treden nu ook op in de Salon des Variétés van Duport in de Nes, nu samen met de “buitengewoon merkwaardige dwergen” Paul en Paulina.
zondag 30 september Om elf uur ’s avonds breekt brand uit bij de smid Warners in de Sint Annenstraat, Hij ligt al te bed. Met zijn gezin weet hij zich op het nippertje te redden. Met drie spuiten wordt de brand rond vier uur geblust.